600 ildir heç kim oxuya bilmir – Dünyanın ən sirli kitabında nə yazılıb?
Təsəvvür edin, qarşınızda yüzlərlə səhifədən ibarət qədim bir kitab var. Səhifələrində qəribə bitkilər, naməlum simvollar, ulduz xəritələri və insan təsvirləri yer alır.
Lakin kitabın hansı dildə yazıldığını, müəllifinin kim olduğunu və əslində nə anlatdığını heç kim dəqiq bilmir. Üstəlik, mütəxəssislərin illərlə apardığı araşdırmalara baxmayaraq, onun mətni bu gün də tam oxuna bilməyib.
Sfera.az xəbər verir ki, söhbət tarixçilərin, dilçilərin və şifrələrin açılması ilə məşğul olan mütəxəssislərin diqqətini çəkən Voyniç əlyazmasından gedir.
Kitab necə üzə çıxıb?
Voyniç əlyazması adını onu 1912-ci ildə əldə edən polşalı kitab taciri Vilfrid Voyniçdən alıb. Əlyazma həmin vaxt İtaliyadakı yezuit kolleksiyasından əldə edilən qədim kitablar arasında olub. Daha sonra müxtəlif şəxslərin əlinə keçən kitab 1969-cu ildə ABŞ-nin Yale Universitetinin Beinecke Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanasına bağışlanıb. Əlyazmanın tarixi ilə bağlı ən maraqlı məqamlardan biri onun Avropa hökmdarları ilə əlaqəsidir. XVII əsrə aid məktubda Müqəddəs Roma imperatoru II Rudolfun bu kitabı böyük məbləğə aldığı bildirilir. Həmin dövrdə əlyazmanın məşhur ingilis alimi Rocer Bekona məxsus olduğu düşünülürdü. Lakin bu ehtimalı təsdiqləyən etibarlı sübut yoxdur. Kitabın indiyədək məlum olan tarixçəsi müəyyənləşdirilsə də, onun ilk dəfə kim tərəfindən və hansı məqsədlə yazıldığı sirr olaraq qalır.
Naməlum dil, qəribə rəsmlər
Voyniç əlyazmasını digər qədim kitablardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun yazı sistemidir. Səhifələrdə təkrarlanan simvollar və sözə bənzəyən birləşmələr var. Ancaq bu işarələrin hansı dilə aid olduğu müəyyən edilməyib. Əlyazmanın təsvirləri də az maraqlı deyil. Onun müxtəlif hissələrində bitkilərə, astronomik və astroloji sxemlərə, çimən insanlara bənzəyən fiqurlara, dairəvi diaqramlara və dərman hazırlanmasında istifadə edilə biləcək bitki və köklərə aid rəsmlər yer alır. Bu təsvirlər tədqiqatçılarda kitabın botanika, tibb, astronomiya və ya təbiət haqqında məlumatları əhatə edə biləcəyi fikrini yaradıb. Lakin rəsmlərin dəqiq mənası məlum olmadığından onun məqsədi barədə qəti nəticəyə gəlmək mümkün deyil.
Alimlər niyə kitabı oxuya bilmirlər?
Əsrlər ərzində müxtəlif tədqiqatçılar əlyazmanın şifrəsini açmağa çalışıblar. Bəzi nəzəriyyələrdə onun mətninin şifrələnmiş dil olduğu, digərlərində isə naməlum və ya süni yazı sistemi ilə yaradıldığı irəli sürülüb.
Əsas çətinlik ondadır ki, mətn tanınmış dillərdən heç birinə aydın şəkildə uyğun gəlmir. Simvollar müəyyən ardıcıllıq və təkrarlanma xüsusiyyətləri göstərsə də, onların hansı söz və anlayışları ifadə etdiyi bilinmir.
Bəzi tədqiqatçılar əlyazmanın mənasız işarələrdən ibarət ola biləcəyini də irəli sürüblər. Bununla belə, dilçilik sahəsində aparılan araşdırmalar mətndə dilə xas ola biləcək statistik qanunauyğunluqların mövcudluğunu göstərir. Bu xüsusiyyətlər onun sadəcə təsadüfi simvollar toplusu olub-olmadığı sualını daha da mürəkkəbləşdirir.
Bəs kitabın sirri nə vaxt açılacaq?
Voyniç əlyazması ilə bağlı müxtəlif iddialar vaxtaşırı ortaya çıxır. Ayrı-ayrı şəxslər onun mətnini oxuduqlarını və ya hansı dildə yazıldığını müəyyənləşdirdiklərini bildirirlər. Ancaq bu iddialardan heç biri elmi ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilmiş, sübutlarla təsdiqlənmiş ümumi nəticəyə çevrilməyib.
Bu gün əlyazmanın yüksək keyfiyyətli rəqəmsal surətləri internetdə araşdırma üçün əlçatandır. Beləliklə, mütəxəssislər onun səhifələrini ətraflı öyrənə, simvolları müqayisə edə və yeni ehtimalları yoxlaya bilirlər.
Lakin əsas suallar hələ də cavabsızdır: Kitabı kim yazıb? Müəllif hansı məlumatları gizlətmək istəyib? Qəribə bitki təsvirləri həqiqi bitkiləri göstərir, yoxsa xəyali dünyanı əks etdirir?
Bəlkə də Voyniç əlyazmasının ən böyük sirri onun daxilindəki məlumatlardan daha çox, əsrlərdir insanları düşündürən bu suallardır. Hələlik isə kitabın səhifələri açıq olsa da, yazılanların mənası oxucular üçün bağlı qalır.
Fatimə
Sfera.az
