Ailə dəyərləri ilə bağlı QANUN: Psixoloqdan AÇIQLAMA
Deputat Ceyhun Məmmədov ailə dəyərlərinin qorunması ilə bağlı ayrıca qanunun qəbul edilməsini təklif edib.
Deputat bildirib ki, bu gün Azərbaycan ailə dəyərləri çox ciddi təhdid və təhlükələrlə üz-üzədir.
Bəs Azərbaycanda ailə dəyərlərinə təhlükə yaradan əsas amillər hansılardır ? Ümumiyyətlə, ailə dəyərləri həqiqətən əvvəlkindən daha çox təhlükə altındadır, yoxsa sadəcə ailə modeli dəyişir?
Bu haqda Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov Sfera.az-a açıqlama verib. O, deputat Ceyhun Məmmədovun təklifini ailə institutunun möhkəmləndirilməsinə daha sistemli yanaşma çağırış kimi qiymətləndirib:
“Ailə cəmiyyətin əsas sosial dayaqlarından biridir və bu sahədə narahatlıqların müzakirəsi vacibdir. Bununla belə, “ailə dəyərləri dəyişir” və “ailə dəyərləri dağılır” fikirlərini bir-birindən ayırmalıyıq. Hər dəyişiklik tənəzzül demək deyil. Əvvəlcə ailə dəyərləri dedikdə nəyi nəzərdə tutduğumuzu aydınlaşdırmalıyıq. Qarşılıqlı hörmət, etibar, sədaqət, qayğı, məsuliyyət, uşaqların təhlükəsizliyi və yaşlı nəslə diqqət ailənin əsas dəyərləridir. Ailədə qərarların necə verilməsi, qadın və kişinin vəzifə bölgüsü, gənclərin evliliklə bağlı seçimləri isə zamanla dəyişə bilər. Məsələn, həyat yoldaşlarının qərarları birlikdə verməsi və atanın uşağın tərbiyəsində daha fəal iştirakı ailə dəyərlərinin zəifləməsi deyil, həmin dəyərlərin daha sağlam münasibətlərdə ifadə olunmasıdır”.
Psixoloq ailəni zəiflədən əsas amilləri qeyd edib:
“Psixoloji baxımdan ailəni zəiflədən əsas amillərdən biri münasibətdə emosional bağın və ünsiyyətin zəifləməsidir. İnsanlar eyni evdə yaşaya, amma bir-birini dinləməyə, anlamağa və dəstəkləməyə bilərlər. Narazılıqlar vaxtında danışılmadıqda, mübahisələr təhqirə çevrildikdə və məsuliyyət bir tərəfin üzərinə düşdükdə münasibət tədricən zədələnir. Maddi çətinliklər, borclanma, iş gərginliyi, asılılıq davranışları və yaxınların ailənin daxili qərarlarına həddindən artıq müdaxiləsi də bu gərginliyi artıra bilər. Rəqəmsal mühit də münasibətlərə yeni təzyiqlər gətirir. Sosial şəbəkələrdə nümayiş etdirilən ideal həyat görüntüləri insanın öz ailəsini başqaları ilə müqayisə etməsinə və qeyri-real gözləntilər formalaşdırmasına səbəb ola bilər. Ancaq bütün məsuliyyəti sosial şəbəkələrin üzərinə qoymaq düzgün olmaz. Əsas məsələ ailədə diqqətin, vaxtın və ünsiyyətin necə bölüşdürülməsidir. “Ailə əvvəlkindən daha çox təhlükə altındadırmı?” sualına isə yalnız şəxsi müşahidələrlə qəti cavab vermək olmaz. Bunun üçün nikah və boşanma göstəriciləri ilə yanaşı, ailədaxili zorakılıq, münasibətdən məmnunluq, uşaqların psixoloji rifahı və ailələrin dəstək xidmətlərinə çıxışı araşdırılmalıdır.
Keçmişdə ailələrin daha az boşanması onların hamısının sağlam münasibətlərə malik olduğunu göstərmir. Bəzi problemlər əvvəllər gizli qalırdı, indi isə daha açıq ifadə olunur. Eyni zamanda, dəyişən həyat şəraiti ailədən yeni ünsiyyət və uyğunlaşma bacarıqları tələb edir. Ailə dəyərlərinin qorunmasına dair ayrıca qanunun faydası onun konkret hansı problemi həll edəcəyindən asılı olacaq. Hüquqi mexanizm məsuliyyət və müdafiə çərçivəsi yarada bilər, amma qarşılıqlı etibarı, sevgini və sağlam ünsiyyəti təkbaşına formalaşdıra bilməz. Buna görə belə təşəbbüs hazırlanarkən mövcud mexanizmlərdəki boşluqlar müəyyənləşdirilməli, psixoloqların, hüquqşünasların, sosioloqların və sosial iş mütəxəssislərinin rəyləri nəzərə alınmalıdır. Məncə, əsas diqqət əlçatan ailə məsləhəti xidmətlərinə, valideynlik bacarıqlarının inkişafına, gənclərin ailə həyatına hazırlanmasına və böhran yaşayan ailələrə erkən dəstəyə yönəlməlidir. Bu xidmətlər bölgələrdə də əlçatan olmalı, onların maliyyələşdirilməsi, mütəxəssis hazırlığı və nəticələrinin qiymətləndirilməsi konkret müəyyənləşdirilməlidir. Zorakılıq olan münasibətlərdə isə təhlükəsizlik və müdafiə prioritet olmalıdır; ailəni qorumaq adı ilə insanı təhlükəli mühitdə qalmağa məcbur etmək yolverilməzdir. Ailənin möhkəmliyini yalnız nikahın davam etməsi ilə ölçə bilmərik. Əsas göstərici həmin ailədə insanların özlərini nə qədər təhlükəsiz, dəyərli və eşidilmiş hiss etməsidir. Uşaq ailə dəyərlərini böyüklərin gündəlik davranışından öyrənir: bir-biri ilə necə danışdıqlarından, mübahisəni necə həll etdiklərindən və məsuliyyəti necə bölüşdüklərindən. Buna görə ailə dəyərlərini qorumağın ən təsirli yolu onları gündəlik münasibətlərdə yaşatmaq və ailələrə bunun üçün real dəstək verməkdir”.
Bəsti Rəfizadə
