80 illik sənət savaşı yenidən alovlanır
ABŞ-də yaşayan De Çepel ailəsi nasistlər tərəfindən talan edilmiş məşhur sənət kolleksiyasını geri qaytarmaq üçün Macarıstana qarşı hüquqi mübarizəni davam etdirir. Ailə iddia edir ki, hazırda Budapeştdə saxlanılan onlarla qiymətli sənət əsəri, o cümlədən üç ədəd El Greco rəsmi onlardan qanunsuz şəkildə alınıb.
Sfera.az bildirir ki, söhbət Macarıstanın ən böyük şəxsi sənət kolleksiyalarından birini yaratmış bankir Baron Mor Lipot Hersoqun mirasından gedir. Onun nəticəsi olan De Çepel ailəsi bildirir ki, kolleksiya 1944-cü ildə nasistlər tərəfindən müsadirə olunub və əsərlər müxtəlif dövlət qurumlarına paylanıb.
hazırda mübahisə predmeti olan 28 rəsm əsəri Macarıstanın üç muzeyində və Budapeştdə bir universitetdə saxlanılır. Əsərlərin bir qismi isə Təsviri İncəsənət Muzeyində nümayiş olunur. Ailə bu əsərlərin ümumi dəyərini təxminən 100 milyon dollar qiymətləndirir.
Xüsusilə El Greconun “Getsemani bağındakı əzab” əsəri ən dəyərli nümunələrdən hesab olunur və hazırda Budapeştdə saxlanılır. Varislər bu tablonun nasistlər tərəfindən zorla ələ keçirildiyini bildirirlər.
De Çepel ailəsi 15 ildən artıqdır ki, ABŞ məhkəmələrində Macarıstana qarşı iddialar qaldırır. Onlar ümid edirlər ki, 2016-cı ildə qəbul edilmiş və sonradan düzəlişlər edilən Holocaust Expropriated Art Recovery Act (HEAR Qanunu) onların xeyrinə dönüş nöqtəsi olacaq. Qanun nasist dövründə oğurlanmış sənət əsərləri ilə bağlı iddialarda vaxt məhdudiyyətlərini aradan qaldırır və zərərçəkənlərin məhkəməyə müraciət imkanlarını genişləndirir.
Dekabr ayında ABŞ Senatı qanuna edilən yeni dəyişiklikləri yekdilliklə təsdiqləyib. Hüquq mütəxəssislərinin fikrincə, bu dəyişikliklər xarici dövlətlərin nəzarətində olan müsadirə edilmiş mülkiyyətlə bağlı işlərin Amerika məhkəmələrində baxılmasına yol aça bilər.
Keçən ay Kolumbiya Rayon Məhkəməsi ailənin son apellyasiya şikayətini rədd etsə də, varislər mübarizəni dayandırmaq niyyətində deyil. Onlar hesab edirlər ki, nasist rejiminin qurbanları olan ailələrin miras hüquqları tam bərpa olunmalıdır.
Tarixi faktlara görə, 1944-cü ildə Macarıstanda başlayan Holokost zamanı 500 mindən çox yəhudi qətlə yetirilib. Hersoq ailəsinin bəzi üzvləri ölkədən qaçmağa nail olsa da, gizlədilən sənət kolleksiyası nasist zabiti Adolf Eichmann tərəfindən aşkar edilərək müsadirə edilib.
Əgər De Çepel ailəsi məhkəmədə qalib gələrsə, Budapeştdəki muzeylərin kolleksiyasında ciddi boşluq yarana bilər. Bu isə Avropada nasist dövründə talan edilmiş sənət irsi ilə bağlı yeni presedent formalaşdıra bilər.
Aynil
