Bir zamanlar qızıl dəyərində olub: Bir ixtira ilə hər kəsin evindədir
Bir vaxtlar buz qızıl qədər dəyərli idi. Bəli, həqiqətən. Bu gün bir stəkanda iki buz küpü heç bir məna kəsb etmir, amma 1800-cü illərdə vəziyyət tam əksinə idi.
İnsanlar buz üçün böyük bir sərvət ödəyir, hətta onu "ağ qızıl" adlandırırdılar. İllər sonra bir ixtira bütün sistemi sarsıtsı.
Sfera.az bildirir ki, 19-cu əsrin əvvəllərində buz əldə etməyin yeganə yolu onu donmuş göllərdən və çaylardan kəsmək idi.
İşçilər buz təbəqəsini mişarla kəsir, bloklar sahilə daşınır və saxlanılırdı. Təhlükəli və zəhmətli proses səbəbindən buz bahalı idi və əsasən varlılar tərəfindən istifadə olunurdu.
Tacir Frederik Tudor bu sahədə tropik bölgələrə buz satmaq ideyası ilə kommersiya modeli hazırladı. Yonqarla izolyasiya və sıx qablaşdırma üsulları sayəsində buzu uzun məsafələrə daşımaq mümkün oldu. Daşınmalar əsasən Karib dənizi və Hindistana bir çox bazarlara həyata keçirildi. Artan tələbat təbii buz ticarətini qlobal miqyasda böyüyən bir sənayeyə çevirdi. Tudor qurduğu şəbəkə sayəsində "Buz Kralı" kimi tanındı.
Buz ticarəti müasir şəhər həyatını da dəyişdirdi
Soyuq saxlama və daşınma üsulları qida və sənaye sektorlarında əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb oldu. Balıqçılıq və ət daşınması yaxşılaşdı və soyuducu qatar vaqonları sayəsində təzə məhsullar uzun məsafələrə daşına bildi. Bu sistem sonradan "soyuq zəncir" adlandırılacaq logistika infrastrukturunun əsasını təşkil etdi.
Soyuducu nəqliyyat sayəsində şəhər mərkəzlərində mal-qaranın saxlanmasına ehtiyac azaldı. Qida təchizatı zənciri yenidən formalaşdırıldı və bu, müasir şəhərsalmanın inkişafına töhfə verdi.
Süni soyuducu texnologiyaları təbii buz inhisarını zəiflətdi
Floridada işləyən Dr. Con Qorri sarı qızdırma xəstələrini soyutmaq üçün süni buz istehsal etmək üçün tədqiqatlar apardı. O, hava təzyiqi və genişlənmə prinsiplərinə əsaslanan bir sistem hazırlayaraq buz istehsal etməyə müvəffəq oldu. Lakin, o dövrün təbii buz ticarəti bu yeniliyə tərəddüd edirdi və texnologiya kommersiya uğuru qazana bilmədi.
Sonrakı illərdə mexaniki soyuducu sistemləri süni buz istehsalını daha səmərəli etdi. Eyni dövrdə sənaye çirklənməsi səbəbindən təbii buz mənbələrinin qeyri-gigiyenik təbiəti ilə bağlı narahatlıqlar artdı. Bu, süni soyuducu texnologiyalarına inamı artırdı.
Ev soyuducuları dövrü təbii buz ticarətinə son qoydu
20-ci əsrin əvvəllərində inkişaf etdirilən ev soyuducuları 1920-ci illərdən etibarən sürətlə geniş yayıldı. Bu inkişaf ənənəvi qapıdan qapıya buz çatdırılma sisteminin yox olmasına səbəb oldu.
Soyutma texnologiyasının geniş yayılması təkcə qida konservasiya üsullarını dəyişdirmədi, həm də vaksinlərin, dərmanların və qan məhsullarının təhlükəsiz daşınmasına imkan yaratdı. Müasir tibb, elmi tədqiqatlar və qida logistikası bu texnologiyanın inkişafı ilə əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə etdi.
Beləliklə, 19-cu əsrdə qlobal bir sənayeyə çevrilən təbii buz ticarəti, süni soyuducu və soyuducu texnologiyalarının geniş yayılması ilə tarixi əhəmiyyətini itirdi.
Aynil