10 il əvvəlki 1000 manat bu gün hansı dəyərə malikdir? - İqtisadi MƏNZƏRƏ
Azərbaycanda son illər qiymət artımları əhalinin alıcılıq qabiliyyətinə ciddi təsir göstərib.
Bir çox insan maaşının və ya gəlirinin nominal olaraq artdığını düşünsə də, reallıqda həmin vəsaitlə alınan məhsul və xidmətlərin həcmi əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli azalıb.
Bəs 10 il əvvəl cibimizdə olan 1000 manatın bugünkü alıcılıq gücü nə qədərdir?
Sfera.az bildirir ki, pulun dəyərini qiymətləndirərkən yalnız nominal məbləğə deyil, onun alıcılıq qabiliyyətinə baxmaq lazımdır. İnflyasiya nəticəsində illər keçdikcə eyni məbləğ daha az məhsul və xidmət almağa imkan verir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun və Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, Azərbaycanda son on ildə inflyasiya müxtəlif dövrlərdə fərqli səviyyələrdə olub. Xüsusilə 2016-cı ildəki qiymət sıçrayışı, 2021-2023-cü illərdə qlobal bahalaşma dalğası və sonrakı dövrdə davam edən qiymət artımları əhalinin xərclərinə ciddi təsir göstərib.
Müxtəlif illərdə qeydə alınan inflyasiya göstəricilərini nəzərə aldıqda, 2016-cı ildəki 1000 manatın alıcılıq qabiliyyəti bu gün təxminən 600-700 manat səviyyəsinə enib. Başqa sözlə, 10 il əvvəl 1000 manata alınan məhsul və xidmət səbətini bu gün almaq üçün təxminən 1400-1600 manat tələb oluna bilər. Bu isə o deməkdir ki, pul nominal olaraq dəyişməsə də, onun real dəyəri təxminən üçdəbir nisbətində azalıb.
Son on ildə ən çox qiymət artımı müşahidə olunan sahələr ərzaq məhsulları, mənzil kirayələri, kommunal və xidmət xərcləri, ictimai iaşə, nəqliyyat xidmətləri, təhsil və səhiyyə xərcləridir. Xüsusilə qida məhsulları üzrə bahalaşma ümumi inflyasiyadan daha yüksək olub. Dövlət Statistika Komitəsinin hesabatlarında da son illərdə ərzaq məhsullarının qiymət artımının ümumi göstəricidən yüksək olduğu qeyd edilir. Rəsmi statistikaya görə, ölkədə orta aylıq əməkhaqqı son on ildə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Lakin iqtisadçılar hesab edirlər ki, maaş artımlarını qiymətləndirərkən inflyasiya amili də nəzərə alınmalıdır. Əgər maaş artımı qiymət artımından geri qalırsa, insanın real gəliri azalır.
Məsələn, 2016-cı ildə 1000 manat maaş alan bir şəxs həmin vəsaitlə ailəsinin aylıq xərclərinin böyük hissəsini qarşılaya bilirdisə, bu gün eyni həyat səviyyəsini qorumaq üçün daha yüksək gəlirə ehtiyac duyur. Maraqlıdır ki, insanların əksəriyyəti pulun nominal məbləğinə fokuslanır. Halbuki iqtisadiyyatda əsas göstərici pulun alıcılıq qabiliyyətidir. Məhz buna görə də 1000 manat bu gün əvvəlki 1000 manat deyil.
Ekspertlərin fikrincə, gələcək illərdə də əmanətlərin və gəlirlərin real dəyərini qorumaq üçün vətəndaşlar yalnız qazandıqları məbləğə deyil, həmin məbləğin nə qədər məhsul və xidmət almağa imkan verdiyinə diqqət yetirməlidirlər. Nəticə etibarilə, son on ildə Azərbaycanda baş verən inflyasiya prosesləri göstərir ki, 2016-cı ilin 1000 manatı bu gün təxminən 600-700 manatlıq alıcılıq gücünə malikdir. Bu isə pulun görünməyən, lakin hər kəsin gündəlik həyatında hiss etdiyi ən mühüm iqtisadi dəyişikliklərdən biridir.
Firuzə Əliyeva