Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında körpü rolunu necə gücləndirir?
Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının genişləndirilməsi ölkənin xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir.
Müstəqillik əldə etdikdən sonra Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlarda təmsilçiliyini genişləndirib, müxtəlif dövlətlərlə siyasi və iqtisadi əlaqələr qurub. Hazırda bu əməkdaşlıq enerji, nəqliyyat, ticarət, təhlükəsizlik, iqlim dəyişiklikləri və regional bağlantılar kimi sahələri əhatə edir.
Bəs Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin inkişafında hansı istiqamətlər ön plana çıxır və bu əməkdaşlıq ölkənin iqtisadi və siyasi mövqeyinə necə təsir göstərir?
Sfera.az xəbər verir ki, Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyasında Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT), Avropa Şurası, ATƏT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə əlaqələr mühüm yer tutur. Azərbaycan 1992-ci ildə BMT-yə üzv qəbul olunub. Bu üzvlük ölkəyə beynəlxalq məsələlərdə iştirak etmək, dövlətlərarası dialoqa qoşulmaq və müxtəlif sahələrdə çoxtərəfli əməkdaşlıq aparmaq imkanı yaradıb.
Ölkə 2001-ci ildən Avropa Şurasının, 1992-ci ildən isə ATƏT-in üzvüdür. Bu təşkilatlarla əməkdaşlıq siyasi dialoq, təhlükəsizlik, hüquq və digər istiqamətləri əhatə edir. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına 2019-2024-cü illərdə sədrlik etməsi də çoxtərəfli diplomatiya baxımından əhəmiyyətli mərhələ olub.
Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, ölkə son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatı, Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM) və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində də fəallığını davam etdirib. Beynəlxalq təşkilatlarda iştirak Azərbaycanın mövqeyini müxtəlif platformalarda təqdim etməsinə şərait yaradır. Bununla yanaşı, bu əməkdaşlığın nəticələri qəbul edilən qərarların icrası, birgə layihələr və əldə olunan praktiki nəticələrlə də qiymətləndirilir. Azərbaycanın beynəlxalq inteqrasiyasında qonşu dövlətlərlə münasibətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, Gürcüstanla nəqliyyat və enerji sahəsində əməkdaşlıq, Rusiya və İranla müxtəlif istiqamətlər üzrə əlaqələr regional siyasətin əsas elementlərindəndir. Azərbaycan=Türkiyə münasibətləri siyasi, iqtisadi, hərbi, enerji və nəqliyyat sahələrini əhatə edir. İki ölkənin əməkdaşlığı Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi regional layihələr vasitəsilə də inkişaf edib. Gürcüstan Azərbaycanın Avropa bazarlarına çıxışında və enerji resurslarının nəqlində mühüm tranzit tərəfdaşdır. Bu ölkə ilə əməkdaşlıq həmçinin Xəzər dənizi ilə Qara dəniz arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafına xidmət edir.
Rusiya və İranla münasibətlərdə isə ticarət, sərhəd təhlükəsizliyi, nəqliyyat və regional sabitlik məsələləri ön plana çıxır. Bu əlaqələrin inkişafı tərəflərin maraqlarının uzlaşdırılmasını və regional proseslər üzrə dialoqun davam etdirilməsini tələb edir. Ermənistanla münasibətlər də Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitlik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sülhün möhkəmləndirilməsi, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması və iqtisadi əlaqələrin mümkün inkişafı regionun gələcək əməkdaşlıq imkanlarına təsir göstərə biləcək əsas məsələlərdəndir. Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində Avropa İttifaqı mühüm tərəfdaşlardan biridir. Avropa Komissiyasının məlumatına görə, Aİ Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşı və ölkənin ən böyük ixrac bazarıdır.
Əməkdaşlıq enerji, ticarət, investisiya, nəqliyyat və yaşıl enerji sahələrini əhatə edir. . Enerji sahəsində Azərbaycan Avropanın təbii qaz təchizatında iştirak edir. Cənub Qaz Dəhlizi Xəzər regionunun enerji resurslarının Avropa bazarlarına çatdırılmasında əsas infrastrukturlardan biridir. Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması da əməkdaşlığın istiqamətləri sırasındadır.
2026-cı il yanvarın 29-da Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan nəqliyyat bağlantılarının və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlığın gücləndirilməsi barədə razılığa gəlib. Bu çərçivədə Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə birlikdə Naxçıvan dəmir yolu layihəsinin mümkün inkişafı üzrə texniki-iqtisadi əsaslandırma işinin başlanması nəzərdə tutulub. Layihə Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən Transxəzər nəqliyyat dəhlizinin inkişafı kontekstində nəzərdən keçirilir. Bu layihələr Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və qeyri-neft sektorunda iqtisadi əlaqələrin inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, əməkdaşlığın genişlənməsi üçün infrastrukturun modernləşdirilməsi, investisiyaların cəlb edilməsi və beynəlxalq standartlara uyğunluq kimi məsələlər də aktualdır. Azərbaycanın xarici siyasətində Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə əlaqələr də mühüm istiqamətlərdən biridir.
Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və digər türk dövlətləri ilə münasibətlər siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadiyyat, təhsil, mədəniyyət, nəqliyyat və rəqəmsal inkişaf sahələrini əhatə edir. Türk dövlətləri arasında ticarətin genişləndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, nəqliyyat marşrutlarının əlaqələndirilməsi və birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi əsas əməkdaşlıq istiqamətləri sırasındadır. Xəzər dənizi üzərindən keçən Transxəzər marşrutu Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında əlaqələndirici rolunu gücləndirə biləcək istiqamətlərdən biri hesab olunur. Bununla belə, marşrutun səmərəliliyi limanların, dəmir yollarının və gömrük sistemlərinin imkanlarından, eləcə də daşımaların qiyməti və müddətindən asılıdır.
Beynəlxalq əməkdaşlıq iqtisadiyyata nə verir?
Dövlətlərarası əlaqələrin inkişafı ölkənin xarici ticarət imkanlarının genişlənməsinə, yeni investisiyaların cəlb edilməsinə və yerli məhsulların beynəlxalq bazarlara çıxışına şərait yarada bilər. Azərbaycanın enerji ixracı uzun illər xarici iqtisadi əlaqələrin əsas istiqamətlərindən biri olub. Hazırda nəqliyyat-logistika, kənd təsərrüfatı, turizm, rəqəmsal iqtisadiyyat və bərpaolunan enerji sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də gündəmdədir. İqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi ölkənin ayrı-ayrı bazarlardan və məhsul qruplarından asılılığının azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir. Bu istiqamətdə beynəlxalq tərəfdaşlarla birgə layihələrin həyata keçirilməsi, yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətinin artırılması və xarici investisiyalar üçün əlverişli şəraitin yaradılması mühüm rol oynayır.
Qarşıda hansı vəzifələr dayanır?
Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyasının davam etdirilməsi yalnız beynəlxalq təşkilatlarda təmsilçilik və diplomatik əlaqələrlə məhdudlaşmır. Bu proses iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, regional münaqişələrin həlli, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı, beynəlxalq öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və müxtəlif sahələrdə praktiki əməkdaşlığın genişləndirilməsini də əhatə edir. Beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrin davamlı inkişafı üçün siyasi dialoqun qorunması, qarşılıqlı iqtisadi maraqların uzlaşdırılması və birgə layihələrin konkret nəticələr verməsi vacibdir. Nəticə etibarilə, Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası çoxşaxəli prosesdir. Ölkənin beynəlxalq təşkilatlarda iştirakı, region dövlətləri ilə münasibətləri, Avropa və Asiya arasında nəqliyyat bağlantılarında iştirakı və enerji əməkdaşlığı bu prosesin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Gələcək nəticələr isə tərəfdaşlıqların nə dərəcədə davamlı olmasından və əldə edilən razılaşmaların praktikada necə həyata keçirilməsindən asılı olacaq.
Bəsti Rəfizadə, Sfera.az
Mövzu: Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi
Qeyd: Yazı Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb
