“Xarici siyasət müdaxilələrdən qorunmalıdır” – Prezidentin mesajının arxasında nə dayanır?
Xarici siyasətin əsas məqsədlərindən biri dövlətin milli maraqlarını qorumaq, suveren qərarvermə imkanlarını təmin etmək və ölkənin xarici təsirlərdən asılılığını minimuma endirməkdir.
Azərbaycan da xarici siyasət kursunda milli maraqlar, suverenlik və müstəqil qərarvermə prinsiplərini ön plana çıxarır. Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səsləndirdiyi fikirlər də bu məsələləri yenidən gündəmə gətirib.
Sfera.az xəbər verir ki, dövlət başçısı çıxışı zamanı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinin ölkənin daxili işlərinə kənar müdaxilələrin qarşısının alınması olduğunu vurğulayıb.
Prezident İlham Əliyev bildirib:
“Bizim ideoloji məkanımız yad ünsürlərdən, yad təsirlərdən azad olmalıdır. Bu, eyni zamanda, bizim xarici siyasət strategiyamızdır. Biz xarici siyasəti elə qururuq və bundan sonra da qurmalıyıq ki, heç kim bizim işimizə müdaxilə etməsin. Bizə heç kimin köməyi də lazım deyil, himayadarlığı da lazım deyil”.
Bu açıqlama Azərbaycanın xarici siyasətində suveren qərarvermə məsələsinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını göstərir. Burada söhbət yalnız digər dövlətlərlə diplomatik münasibətlərdən deyil, eyni zamanda ölkənin siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə qərarlarını müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək imkanından gedir.
Xarici siyasətdə müstəqillik niyə vacibdir?
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlər bir-birindən tam təcrid olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərmirlər. Ölkələr arasında siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrində geniş əməkdaşlıq mövcuddur. Dövlətlər beynəlxalq təşkilatlarda iştirak edir, müxtəlif layihələr həyata keçirir və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıqlar qururlar.
Lakin əməkdaşlıqla siyasi asılılıq arasında mühüm fərq var.
Dövlətlər müəyyən məsələlərdə ortaq mövqelər formalaşdıra, qarşılıqlı dəstək göstərə və müxtəlif layihələrdə əməkdaşlıq edə bilərlər. Bununla belə, ölkənin əsas siyasi qərarlarının xarici təsir və ya təzyiq nəticəsində müəyyənləşdirilməsi artıq suveren qərarvermə məsələsini gündəmə gətirir.
Prezident İlham Əliyevin “heç kim bizim işimizə müdaxilə etməsin” fikri də məhz bu kontekstdə diqqət çəkir. Burada əsas məsələ Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıqdan imtina etməsi deyil, bu əməkdaşlığın ölkənin milli maraqları və müstəqil qərarvermə prinsipi əsasında qurulmasıdır.
Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətləri necə qurur?
Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe ölkənin xarici siyasətində balans məsələsini xüsusi əhəmiyyətli edir. Azərbaycan Rusiya, İran, Türkiyə və Gürcüstan kimi ölkələrlə qonşudur. Eyni zamanda, Avropa ölkələri, ABŞ və digər beynəlxalq aktorlarla siyasi, iqtisadi və enerji sahələrində münasibətlər saxlayır.
Belə bir geosiyasi şəraitdə müxtəlif istiqamətlər üzrə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətdə manevr imkanlarını genişləndirən amillərdən biri kimi çıxış edir.
Enerji və nəqliyyat layihələri də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın regional və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində, enerji layihələrində iştirakı ölkənin iqtisadi əlaqələrini genişləndirməklə yanaşı, onun beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunu da artırır.
Bu baxımdan xarici siyasətdə müstəqillik ölkənin hər hansı bir güc mərkəzindən tamamilə uzaqlaşması deyil. Əsas məsələ müxtəlif tərəfdaşlarla münasibətləri qorumaqla yanaşı, dövlətin öz strateji qərarlarını müstəqil şəkildə qəbul etməsidir.
“Kömək” və “himayədarlıq” arasında fərq nədir?
Prezidentin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri “kömək” və “himayədarlıq” ifadələrinin yanaşı işlədilməsidir.
Beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlər arasında müxtəlif formalarda yardım və əməkdaşlıq geniş yayılıb. Ölkələr iqtisadi, humanitar, texniki və digər sahələrdə bir-birinə dəstək göstərə bilirlər. Lakin yardım münasibətlərinin siyasi asılılığa çevrilməsi tamamilə fərqli vəziyyət yaradır.
Belə hallarda yardım göstərən tərəfin qarşı tərəfin siyasi və iqtisadi qərarlarına təsir imkanları arta bilər. Bu isə dövlətin müstəqil qərarvermə imkanları ilə bağlı suallar yaradıb. Azərbaycanın səsləndirdiyi mövqedə əsas vurğu isə dövlətin öz resurslarına, imkanlarına və qərarlarına söykənməsi üzərindədir. Bu yanaşmaya görə, beynəlxalq əməkdaşlıq qarşılıqlı maraq, qarşılıqlı hörmət və bərabər tərəfdaşlıq prinsipləri əsasında qurulmalıdır. Prezidentin “ideoloji məkanımız yad ünsürlərdən, yad təsirlərdən azad olmalıdır” fikri də çıxışın diqqət çəkən məqamlarından biridir.
Müasir dövrdə dövlətlərin üzləşdiyi xarici təsirlər yalnız siyasi və hərbi xarakter daşımır. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı ilə yanaşı, sosial şəbəkələr, xarici media resursları, müxtəlif informasiya platformaları və digər kommunikasiya vasitələri ictimai rəyə təsir imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.
Bu səbəbdən informasiya təhlükəsizliyi də dövlətlərin milli təhlükəsizlik siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. İnformasiya məkanında xarici təsirlərin artması dövlətlərin ictimai rəy, milli dəyərlər və siyasi proseslər üzərində mümkün təsirlərlə bağlı məsələləri də gündəmə gətirir.
Azərbaycan rəhbərliyinin bu məsələni xarici siyasət strategiyası ilə əlaqələndirməsi də ölkənin informasiya və ideoloji məkanın qorunmasına xüsusi əhəmiyyət verdiyini göstərir. Müstəqil xarici siyasət anlayışı ölkənin digər dövlətlərlə əlaqələri dayandırması və ya beynəlxalq əməkdaşlıqdan uzaqlaşması kimi başa düşülməməlidir.
Əksinə, dövlətlər müasir dünyada iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, təhlükəsizlik, ticarət və diplomatiya sahələrində əməkdaşlıq etmədən öz maraqlarını tam şəkildə təmin edə bilməzlər. Burada əsas məsələ əməkdaşlığın hansı prinsiplər əsasında həyata keçirilməsidir.
Azərbaycanın yanaşmasında müxtəlif tərəfdaşlarla əlaqələrin saxlanılması, lakin strateji qərarların ölkənin milli maraqları əsasında qəbul edilməsi əsas xətt kimi təqdim olunur. Bu baxımdan müxtəlif dövlətlərlə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi ilə yanaşı, Azərbaycanın konkret məsələlər üzrə öz mövqeyini formalaşdırması müstəqil xarici siyasət anlayışının əsas elementlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin YAP-ın VIII Qurultayında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın xarici siyasət kursunda suveren qərarvermə, milli maraqların qorunması və xarici müdaxilələrə qarşı dayanıqlılıq məsələlərinin ön planda saxlanıldığını göstərir. Dövlət başçısının “heç kim bizim işimizə müdaxilə etməsin” fikri isə Azərbaycanın xarici siyasətində əsas prinsiplərdən birini, yəni beynəlxalq əməkdaşlığı davam etdirməklə yanaşı, dövlətin öz siyasi qərarlarını müstəqil şəkildə qəbul etməsi mövqeyini ifadə edir.
Bəsti Rəfizadə
Sfera.az
