7 aprel tarixində Azərbaycan Respublikasının İqtisadi Şurasının növbəti iclasının keçirilməsi bir daha göstərir ki, son dövrlər bu platformanın fəaliyyəti xeyli intensivləşib.

Bu intensivlik təsadüfi deyil və ölkə iqtisadiyyatında baş verən proseslər fonunda olduqca məntiqli görünür.

Sfera.az bildirir ki, İqtisadi Şura ölkənin makroiqtisadi sabitliyinin qorunması, iqtisadi siyasətin koordinasiyası və strateji qərarların hazırlanması baxımından mühüm rol oynayır. Qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənliklər, regionda dəyişən iqtisadi reallıqlar və daxili struktur islahatlarının sürətlənməsi bu qurumun fəaliyyətini daha da aktuallaşdırır. Məhz bu baxımdan Şuranın iclaslarının intensivləşməsi iqtisadi idarəetmədə çevikliyin və operativ qərarvermənin gücləndirilməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Müşahidə olunan əsas məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, Şura çərçivəsində müzakirə olunan məsələlərin əhatə dairəsi kifayət qədər genişdir. Bu isə iqtisadi siyasətin daha sistemli şəkildə formalaşdırıldığını göstərir.

Bununla yanaşı, iqtisadi sistemdə mövcud olan bəzi istiqamətlər var ki, onların da müzakirə predmeti kimi gündəmə gətirilməsi daha məqsədəuyğun olardı. Belə sahələrdən biri dövlət satınalmalarıdır. Çünki burada söhbət artıq kiçik rəqəmlərdən deyil, illik həcmi 10 milyard manatı keçən nəhəng maliyyə axınından gedir.

Bu vəsaitin necə və hansı mexanizmlərlə xərcləndiyi həm iqtisadi səmərəliliyə, həm rəqabət mühitinə, həm də dövlətə olan etimada birbaşa təsir göstərir. Hazırkı praktikada satınalmaların yalnız təxminən 40 faizinin açıq tenderlər vasitəsilə həyata keçirildiyi bildirilir. Qalan hissə isə tək mənbə üsulu və ya qapalı satınalma mexanizmləri ilə icra olunur. Bu isə o deməkdir ki, milyardlarla manatlıq bazarın əhəmiyyətli hissəsi real rəqabət mühitindən kənarda qalır. Qapalı satınalma mexanizmi mahiyyət etibarilə tenderin açıq elan edilməməsi deməkdir. Bu zaman proses əvvəlcədən müəyyən edilmiş şirkətlər arasında aparılır və seçim kotirovka üsulu ilə həyata keçirilir. Nəticədə bazarın böyük hissəsi əvvəlcədən “filtrlənmiş” iştirakçılar arasında bölüşdürülür. Bu isə həm yeni və kiçik sahibkarların bazara daxil olmasını çətinləşdirir, həm də qiymətlərin optimal və şəffaf şəkildə formalaşmasına mane olur. Bu praktikanın daha çox iri dövlət və dövlətə bağlı qurumlarda tətbiq olunması isə diqqət çəkən məqamlardandır.

Xüsusilə SOCAR və Azcon Holding kimi böyük strukturlarda satınalmaların əhəmiyyətli hissəsinin açıq tenderlərdən kənar keçirilməsi ilə bağlı yanaşmanın mövcudluğu qeyd olunur. Eyni tendensiyanın bəzi digər dövlət qurumlarında, o cümlədən Xankəndi üzrə fəaliyyət göstərən strukturlarda da müşahidə edilməsi bu məsələnin sistem xarakteri daşıdığını deməyə əsas verir. Halbuki dövlət səviyyəsində açıq idarəetmə, rəqəmsallaşma və şəffaflıq prioritet istiqamətlər kimi müəyyən edilib. Satınalma sistemində isə bu prinsiplərin tam şəkildə tətbiq olunmaması müəyyən ziddiyyət yaradır. Əslində, bu sahədə daha açıq və rəqabətli mexanizmlərin tətbiqi yalnız şəffaflığın artırılması ilə nəticələnməz.

Eyni zamanda, bazara daha çox şirkətin daxil olmasına şərait yaradar, kiçik və orta biznes subyektlərinin imkanlarını genişləndirər. Açıq tenderlərin sayının artması rəqabəti gücləndirər, bu da öz növbəsində daha sərfəli qiymətlərin formalaşmasına gətirib çıxarar. Nəticədə, dövlət vəsaitlərinə qənaət edilər, iqtisadi dövriyyə genişlənər və bundan həm sahibkarlar, həm də vətəndaşlar dolayısı ilə qazanar. Daha çox şirkətin bu proseslərə qoşulması yeni iş yerlərinin yaranmasına, xidmət və məhsul keyfiyyətinin yüksəlməsinə də müsbət təsir göstərə bilər. Bu isə artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial effekt yaradan bir mexanizmə çevrilir. Dövlət satınalmalarında şəffaflığın artırılması və bütün satınalmaların vahid platforma üzərindən həyata keçirilməsi Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Sığorta Nəzarəti xidmətinin üzərinə əlavə yük gətirəcək.

Bununla belə, qurum bu məsuliyyəti qəbul edəcək və sistemin effektiv işləməsi üçün zəruri tədbirləri görəcək. Bütün bu məqamları nəzərə alaraq, İqtisadi Şuranın növbəti iclaslarında dövlət satınalmalarında şəffaflığın artırılması, açıq tender mexanizmlərinin genişləndirilməsi, vahid elektron platforma üzərindən satınalmaların həyata keçirilməsi və istisna halların minimuma endirilməsi kimi məsələlərin müzakirə olunması faydalı olardı. Ümumilikdə, Azərbaycan Respublikasının İqtisadi Şurasının intensivləşən fəaliyyəti iqtisadi idarəetmədə yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Gözlənti ondan ibarətdir ki, gələcək iclaslarda bu kimi sistem əhəmiyyətli məsələlər də daha geniş şəkildə gündəmə gətiriləcək və praktiki addımlar atılacaq.

Firuzə Əliyeva

Sfera.az

Dövlət satınalmaları və qapalı tenderlər: İqtisadi Şura islahata gedəcəkmi?