Heç kim toxunmur, amma daşlar hərəkət edir – SİRLİ ƏRAZİ
ABŞ-nin Ölüm vadisində elə bir yer var ki, burada daşlar sanki görünməz qüvvənin təsiri ilə hərəkət edir. Onlar quru torpaq üzərində irəliləyir, arxalarında uzun izlər buraxır, bəzən isə istiqamətlərini dəyişirlər.
Ərazidə insan və ya heyvan müdaxiləsini göstərən heç bir əlamətin olmaması bu hadisəni uzun illər sirli edib.
Sfera.az xəbər verir ki, Kaliforniya ştatındakı Ölüm vadisi Milli Parkında yerləşən "Racetrack Playa" adlı quru gölün səthində müşahidə edilən bu təbiət hadisəsi alimlərin də diqqətini cəlb edib.
Daşlar necə hərəkət edir?
Ərazidəki daşların bəziləri onlarla, hətta yüzlərlə metr məsafə qət edə bilir. Onların arxasında yaranan izlər isə daşların hansı istiqamətdə hərəkət etdiyini göstərir. Bəzi izlər düz xətt boyunca uzanır, digərləri isə kəskin dönüşlərlə davam edir. Ən maraqlısı budur ki, bu daşların hərəkətini uzun müddət heç kim birbaşa müşahidə edə bilməyib. Tədqiqatçılar müxtəlif ehtimallar irəli sürüblər. Bəziləri güclü küləklərin, digərləri isə suyun və buzun bu prosesdə rol oynadığını düşünürdü. Hətta bəzi daşların çəkisinin yüzlərlə kiloqrama çatması sirri daha da maraqlı edirdi. Belə ağır qayaların düz səth üzərində necə hərəkət etdiyi uzun illər müzakirə mövzusu olub.
Sirri açan təcrübə: külək və nazik buz təbəqəsi
2013-cü ilin dekabrında alimlər nəhayət, daşların hərəkətini birbaşa müşahidə edə biliblər. GPS cihazları, kameralar və hava müşahidə avadanlıqlarından istifadə edilən tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, bu hadisə üçün qasırğa gücündə küləklərə ehtiyac yoxdur. Əvvəlcə quru gölün səthində dayaz su toplanır. Gecə temperatur aşağı düşəndə suyun üzərində cəmi bir neçə millimetr qalınlığında nazik buz təbəqəsi yaranır. Günəş çıxanda buz parçalanmağa və hərəkət etməyə başlayır. Yüngül külək isə bu buz lövhələrini suyun səthi boyunca hərəkət etdirir. Buz parçaları qarşılarına çıxan daşları itələyir. Daşlar isə yumşalmış palçıq üzərində sürüşərək arxalarında uzun izlər buraxır. Tədqiqat zamanı daşların dəqiqədə təxminən 2-5 metr sürətlə hərəkət etdiyi müşahidə olunub. Bəzi daşlar bir neçə dəqiqə ərzində onlarla metr məsafə qət edib.
Bəs niyə daşlar hər dəfə hərəkət etmir?
Bu hadisənin baş verməsi üçün bir neçə təbii şərait eyni vaxtda yaranmalıdır. Ərazidə kifayət qədər su toplanmalı, gecə temperatur donma səviyyəsindən aşağı düşməli, nazik buz təbəqəsi əmələ gəlməli və sonradan külək əsərək buz parçalarını hərəkət etdirməlidir. Bu şərtlər nadir hallarda eyni vaxtda yarandığından daşların hərəkətini müşahidə etmək asan deyil. Üstəlik, proses o qədər yavaş baş verir ki, ərazidə dayanan insan daşların hərəkət etdiyini dərhal hiss etməyə bilər. Alimlərin müşahidələri daşların hərəkətinin fövqəltəbii qüvvələrlə deyil, təbiət hadisələrinin birgə təsiri ilə baş verdiyini göstərir. Bununla belə, daşların arxasında qalan qeyri-adi izlər bu ərazini dünyanın ən maraqlı geoloji məkanlarından birinə çevirib.
Bəzən ən sirli görünən təbiət hadisələrinin arxasında gözlə görünməsi çətin olan, lakin müəyyən şəraitdə baş verən fiziki proseslər dayanır.
Fatimə
Sfera.az
