Əfsanəvi illüzionist qapalı kameralardan qaçmağı necə bacarıb?
24 mart dünya tarixin ən məşhur illüzionistlərindən biri - Harri Houdininin doğum günüdür. Onun adı qeyri-mümkünlüyün simvoluna çevrilib: qandallardan qaçmaq, kilidli qutulardan çıxmaq, fizika qanunlarına zidd gedən sualtı fəndlər göstərmək. Bəs o, həqiqətən bütün dünyanı "aldadıbmı"? Əgər belədirsə, necə?
Sfera.az mövzu ilə bağlı maraqlı yazı təqdim edir.
Harri Houdini 1874-cü ildə Budapeştdə anadan olub, əsl adı Erik Vaysdır. Uşaqlıqdan bəri sehrbazlıq, kaskadyorluq və sirk tamaşaları ilə maraqlanıb. Lakin ona əsl şöhrəti yalnız sehr deyil, həm də qaçış sənəti - eskapologiya gətirmişdi. Onun çıxışları o qədər möhtəşəm idi ki, tamaşaçılar ya fövqəlbəşəri, ya da əsl sehrbaz izlədiklərinə həqiqətən inanırdılar. Bəs necə olur ki, bütün dünya Harri Houdininin dünyanı sehrlə deyil, bacarıqla "aldatdığını" danışır?
Onun "aldatması" nə idi?
Əslində, Houdininin heç bir fövqəltəbii qabiliyyəti yox idi. Onun "aldatması" intellektual, texniki və psixoloji idi.
Houdini illərlə bədənini məşq etdirirdi. O, inanılmaz dərəcədə elastikliyə, gücə və dözümlülüyə malik idi. Məsələn, oynaqlarını bükərək əllərini qandallardan azad edə və ya su altında nəfəs almasını idarə edə bilirdi.
Onun əsas "sirlərindən" biri qıfıllar haqqında biliyi idi. Houdini onların quruluşunu öyrənir və tez-tez gizli alətlər - kiçik və ya usta açarlar daşıyırdı. Bəzən hətta "xüsusi hazırlanmış" qıfıllar da təşkil edirdi, baxmayaraq ki, bu, ictimaiyyətə təsadüf kimi təqdim olunurdu.
Uğurunun böyük bir hissəsi gərginlik yaratmaqda idi. Tamaşaçılar onu zəncirlənmiş, suya salınmış və ya qutuya kilidlənmiş vəziyyətdə görürdülər. Görünür, sağ qalmaq şansı yox idi. Amma əslində hər bir fənd diqqətlə planlaşdırılmış və məşq edilmişdi.
Houdini insan zehnini dərindən başa düşürdü. Tamaşaçıların hara baxdığını bilirdi və bundan istifadə edirdi. Diqqət "təhlükəli anda" yönəlsə də, əsl hərəkət diqqətdən kənarda qalırdı.
Houdini təkcə sənətkar deyil, həm də parlaq marketinq mütəxəssisi idi. O, tez-tez müxtəlif şəhərlərdə polisə onu zəncirləmək və kameraya salmaq üçün müraciət edirdi. Azadlığa çıxdıqda bu, sensasiyaya çevrilirdi. Qəzetlər onun haqqında fövqəltəbii güclərə malik bir insan kimi yazırdı.
İnsanlar niyə inanırdılar?
20-ci əsrin əvvəllərində insanlar texniki imkanlar və illüziyalar haqqında daha az şey bilirdilər. Üstəlik, Houdini spiritualizmin - ruhlara və fövqəltəbii varlıqlara inamın - populyar olduğu bir dövrdə çıxış edirdi. Çoxları möcüzələrə inanmağa hazır idi.
Maraqlıdır ki, Houdini özü sonradan insanların etibarını qazanan saxta ekstrasensləri fəal şəkildə ifşa edib. O, bütün "fövqəltəbii" hadisələrin rasional bir izahı olduğunu iddia edirdi.
Bəs bu həqiqətən aldatma idimi?
Əksinə, bu sənət idi. Houdini zərərli mənada - yəni, insanları mənfəət və ya fırıldaqçılıq üçün aldatmırdı. Onun məqsədi fərqli idi: hətta bir anlıq belə olsa təəccübləndirmək, heyrətləndirmək, insanları qeyri-mümkünə inandırmaq,
Onun çıxışları elm, bədən tərbiyəsi, mühəndislik və teatrın birləşməsidir.
Bu gün Houdininin adı əfsanəvi hala gəlib. Müasir illüzionistlər hələ də onun fəndlərini təkrarlamağa çalışırlar, lakin eyni effekti əldə edənlər azdır.
Houdini əsl sehrin fövqəltəbii güclər deyil, insan zəkası, intizamı və yaradıcılığı olduğunu ən bariz şəkildə sübut edib.
AYNİL
Sfera.az
