Azərbaycanda neft hasilatı artır, amma kvotadan geri qalırıq – SƏBƏB
Azərbaycanda neft hasilatının artmasına baxmayaraq, ölkənin “OPEC+” sazişi çərçivəsində müəyyənləşdirilən gündəlik hasilat kvotasına çatmaması diqqət çəkir.
Bu vəziyyət neft sektorunda hasilat imkanları və mövcud yataqların istismar səviyyəsi ilə bağlı sualları gündəmə gətirir.
Sfera.az xəbər verir ki, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatına əsasən, Azərbaycanda sentyabr ayında gündəlik neft hasilatı 440 min barel təşkil edib. Bu göstərici təqdim olunan məlumatda avqust ayı ilə müqayisədə 30 min barel artım kimi göstərilir. Bununla belə, hasilat “OPEC+” çərçivəsində nəzərdə tutulan səviyyədən gündəlik 110 min barel aşağı olub.
Azərbaycan üçün 2026-cı il üzrə müəyyənləşdirilən gündəlik hasilat kvotası 551 min bareldir. Beləliklə, faktiki hasilat kvotanın təxminən 80 faizinə bərabərdir.
Hasilat niyə kvotadan aşağıdır?
Neft hasilatının kvotadan geri qalması bir neçə amillə əlaqəli ola bilər. Neft yataqlarında hasilatın təbii şəkildə azalması, köhnə yataqların istismar xüsusiyyətləri, yeni quyuların qazılması və mövcud infrastrukturun imkanları ümumi göstəriciyə təsir edir. Bununla yanaşı, “OPEC+” kvotası ölkənin mütləq şəkildə çatmalı olduğu hasilat səviyyəsindən daha çox, razılaşdırılmış istehsal həddini ifadə edir. Buna görə də faktiki hasilatın kvotadan aşağı olması avtomatik olaraq hasilat imkanlarının tam istifadə edilməməsi demək deyil. Bunun səbəblərini dəqiq müəyyənləşdirmək üçün yataqlar üzrə hasilat dinamikası və sektorun texniki göstəriciləri nəzərə alınmalıdır.
Bu vəziyyət iqtisadiyyata necə təsir edir?
Neft hasilatının səviyyəsi Azərbaycanın ixrac gəlirləri, tədiyə balansı və dövlət büdcəsinin gəlirləri baxımından əhəmiyyətlidir. Digər şərtlər dəyişməz qaldıqda, hasilatın azalması ixrac üçün mövcud neft həcmini məhdudlaşdıra bilər. Lakin gəlirlərin dəyişməsi yalnız hasilatdan asılı deyil. Dünya bazarında neftin qiyməti, ixrac həcmi, hasilat və nəql xərcləri də yekun nəticəyə təsir göstərir.
Ona görə də hasilatın kvotadan geri qalmasını qiymətləndirərkən yalnız gündəlik barel göstəricisinə deyil, neft gəlirlərinin dinamikasına və ölkənin enerji sektorundakı uzunmüddətli tendensiyalara da baxmaq lazımdır.
Əsas məsələ hasilatın davamlılığıdır
Azərbaycan üçün əsas çağırışlardan biri mövcud yataqlarda hasilatın sabitliyini qorumaq və neft sektorunun iqtisadiyyatda yaratdığı gəlirləri davamlı saxlamaqdır. Bunun üçün yataqların səmərəli istismarı, yeni layihələrə investisiyalar və qeyri-neft sektorunun inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Neft hasilatının gələcək dinamikası isə yataqların vəziyyətindən, yeni layihələrin nəticələrindən və dünya enerji bazarındakı dəyişikliklərdən asılı olacaq.
Fatimə
Sfera.az
