Hətta maaş yerinə də ödənilirdi: Qədim dövrlərdə duz niyə qızıl dəyərində idi?
Bir vaxtlar bir unsiya duzu bir unsiya qızıla dəyişmək olardı. Bu gün qızılın bir unsiyası iki min dollardan yuxarı, iyirmi altı unsiya duz isə təxminən bir dollar dəyərindədir. O dövrlərdə duzu tapmaq o qədər çətin idi ki, o, təkcə süfrədə deyil, həm də iqtisadiyyatda mühüm yer tuturdu. Qədim Romada əsgərlərin maaşları bəzən duzla ödənilir, hətta “maaş” sözünün mənşəyini təşkil edirdi.
Bəs duz niyə bu qədər qiymətli idi?
Sfera.az mövzu ilə bağlı maraqlı yazı təqdim edir.
Əsrlər əvvəl duz tapmaq asan deyildi.
Heyvanların duzlu yerlər üçün çəkdiyi cığırlar yola çevrilmiş və bu yollar yaşayış məntəqələrinin yaranmasına səbəb olmuşdur. İnsanların pəhrizləri ovdan taxıl və digər qidalara qədər genişləndikcə duza ehtiyac artdı. Duz həm dad, həm də konservasiya üçün vacib oldu. Eramızdan əvvəl 2700-cü illərdə Çində duz dərman məqsədləri üçün istifadə edilmişdir və Qədim Romada ümumi bir antiseptik olmuşdur.
O dövrdə duz təkcə qida deyil, həm də ödəmə vasitəsi idi. Roma əsgərlərinə maaşlarının bir hissəsi duzla ödənilirdi ki, bu da “salarium” adlanırdı.
Misirdə eramızdan əvvəl 1450-ci ilə aid təsvirlərdə duz istehsalı görülürdü
Ən qədim üsul dəniz suyunun günəş buxarlanması ilə kristallara çevrilməsi idi. Digər üsul isə mineralın dərin yeraltı damarlardan və günbəzşəkilli yataqlardan çıxarılması idi. Orta əsrlərdən 18-ci əsrə qədər duz statusun simvolu idi. Süfrədə duza yaxın oturmaq prestij demək idi.
Fransa və İngiltərə kimi ölkələrdə duz ciddi şəkildə tənzimlənir və vergi tutulurdu. Duz vergisinə görə qəzəb Fransa İnqilabının səbəblərindən biri hesab olunurdu.
Duz hər yerdə tez tapılmadığı üçün ticarət obyektinə çevrildi.
Duz yerüstü nadir hallarda tapılırdı və mədənçilik məhdud idi. Buna görə də həyat üçün lazım olan duzun təmin edilməsi ticarət yolu ilə mümkün olmuşdur. VI əsrdən etibarən duz və qızıl ekvivalent sayılırdı. Qərbi Afrikanın Akan icmaları və Qana Krallığı kimi tacirlər bir unsiya qızılı bir unsiya duza dəyişdirdilər. Marşrutlar Venesiyadan Konstantinopola quru yollarına və Misirdən Yunan dünyasına dəniz yollarına qədər genişlənirdi.
.
Romaya gedən ən işlək yollardan biri Via Salaria idi. Afrikanın bəzi yerlərində duz blokları valyuta kimi istifadə olunurdu. Zaman keçdikcə istehsal artdı, tarazlığı pozdu. Bu gün duz istehsalı yüz milyonlarla tona çatıb. 2022-ci ildə hasilat 290 milyon metrik tona çatdı. Hasilata ABŞ, Çin və Hindistan liderlik edir.
Nəticədə duz daha sərfəli və daha geniş yayılmışdır.
İstehlak yüksək olaraq qaldı və yol təhlükəsizliyi üçün qışda yollarda külli miqdarda duz istifadə edildi. Qızıla tələb güclü olaraq qaldı və hasil edilən qızılın təxminən yarısı zinət əşyalarına çevrildi. Beləliklə, bir vaxtlar bərabər olan mübadilə keçmişdə qaldı.
AYNİL
