Milli kimlikdən dövlətçiliyə: vətənpərvər gəncliyin formalaşması
Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi hər bir dövlətin gələcəyini müəyyənləşdirən mühüm məsələlərdən biridir.
Milli kimliyini dərk edən, tarixini, dilini, mədəniyyətini və milli-mənəvi dəyərlərini tanıyan gənclər cəmiyyətin inkişafında daha fəal iştirak edir, ölkənin maraqlarına məsuliyyətlə yanaşır və dövlətçiliyin qorunmasını özlərinin əsas vəzifələrindən biri hesab edirlər. Azərbaycan kimi zəngin tarixi keçmişə, qədim dövlətçilik ənənələrinə və özünəməxsus mədəni irsə malik ölkədə bu məsələnin əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Çünki milli mənlik şüuru və vətənpərvərlik yalnız keçmişə bağlılıq deyil, eyni zamanda gələcək qarşısında məsuliyyət, dövlətə və cəmiyyətə faydalı olmaq istəyi deməkdir.
Sfera.az xəbər verir ki, Azərbaycanın milli kimliyinin formalaşmasında ana dili, ədəbiyyat, musiqi, xalq yaradıcılığı, adət-ənənələr və tarixi yaddaş mühüm rol oynayır. Bu dəyərlərin gənc nəslə düzgün şəkildə çatdırılması milli mənsubiyyət hissinin möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Xüsusilə qloballaşmanın genişləndiyi, müxtəlif mədəniyyətlərin və informasiya axınlarının gündəlik həyata təsir göstərdiyi müasir dövrdə gənclərin milli köklərini tanıması daha da aktuallaşır. Dünyadakı yeniliklərdən xəbərdar olmaq, xarici dilləri öyrənmək, fərqli mədəniyyətlərlə tanış olmaq gənclərin inkişafı üçün vacibdir. Lakin bu proses milli kimliyin itirilməsi ilə nəticələnməməli, əksinə, gənclər öz milli dəyərlərini qorumaqla yanaşı, dünyada baş verən dəyişikliklərə açıq olmalıdırlar.
Milli mənlik şüurunun inkişafında ailənin rolu əvəzsizdir. Uşaq ilk davranış qaydalarını, mənəvi dəyərləri və insanlara münasibəti ailədə öyrənir. Valideynlərin öz ölkəsinin tarixinə, dilinə və mədəniyyətinə münasibəti uşaqların dünyagörüşünə birbaşa təsir göstərir. Ailədə milli bayramların qeyd edilməsi, tarixi şəxsiyyətlər haqqında söhbətlərin aparılması, yaşlı nəslin xatirələrinin dinlənilməsi və milli ənənələrin yaşadılması uşaqlarda mənsubiyyət hissini gücləndirir. Bununla yanaşı, vətənpərvərlik tərbiyəsi yalnız müəyyən günlərdə keçirilən tədbirlərlə məhdudlaşmamalıdır. Uşağa vətəni sevməyin gündəlik həyatda dürüst olmaq, insanlara hörmət etmək, ictimai əmlakı qorumaq, ətraf mühitə qayğı göstərmək və üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməkdən başladığı izah edilməlidir.
Təhsil müəssisələri də gənc nəslin milli mənlik şüurunun formalaşmasında əsas mövqeyə malikdir. Məktəblərdə Azərbaycan tarixinin, ədəbiyyatının, coğrafiyasının və milli-mənəvi irsin öyrədilməsi şagirdlərin ölkə haqqında biliklərini artırır, onların tarixi hadisələrə və milli dəyərlərə münasibətini formalaşdırır. Bununla belə, milli mənlik şüurunun inkişafını yalnız dərsliklərdə verilən məlumatlarla təmin etmək mümkün deyil. Şagirdlərin muzeylərə, tarixi abidələrə və memorial komplekslərə səfərlərinin təşkili, görkəmli şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyətinin öyrənilməsi, ədəbi-bədii tədbirlərin keçirilməsi bu biliklərin daha dərindən mənimsənilməsinə kömək edir. Müəllimlərin şəxsi nümunəsi, şagirdlərə münasibəti və yaratdıqları təlim mühiti də gənclərin vətənə, cəmiyyətə və dövlətə münasibətinə təsir göstərir.
Vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi milli mənlik şüuru ilə sıx bağlıdır. Vətənpərvərlik insanın doğulduğu və yaşadığı torpağa, xalqına, dövlətinə və onun gələcəyinə bağlılığını ifadə edir. Lakin bu anlayış yalnız emosional münasibətdən ibarət deyil. Həqiqi vətənpərvərlik ölkənin inkişafına töhfə vermək, milli maraqları anlamaq, qanunlara əməl etmək, cəmiyyətin problemlərinə biganə qalmamaq və çətinliklər qarşısında məsuliyyətli davranmaqla özünü göstərir. Gənclərin vətənpərvərlik ruhunda yetişməsi onların gələcəkdə hansı sahədə fəaliyyət göstərməsindən asılı olmayaraq, peşələrini vicdanla yerinə yetirmələrinə və ölkənin tərəqqisinə xidmət etmələrinə zəmin yaradır.
Azərbaycanın müasir tarixində vətənpərvərlik anlayışının xüsusi yer tutmasının mühüm səbəblərindən biri ölkənin müstəqilliyinin qorunması, ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda aparılan mübarizədir. Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə baş verən hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində milli həmrəylik, birlik və dövlətçilik düşüncəsinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirib. Şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması, qazilərə və müharibə iştirakçılarına hörmət, onların göstərdikləri fədakarlığın gələcək nəsillərə çatdırılması vətənpərvərlik tərbiyəsinin mühüm istiqamətlərindəndir. Bununla yanaşı, tarixi hadisələr gənclərə yaşlarına uyğun, dəqiq faktlar və etibarlı mənbələr əsasında izah edilməli, onlarda həm tarixi yaddaş, həm də sülhün, təhlükəsizliyin və insan həyatının dəyəri barədə anlayış formalaşdırılmalıdır.
Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişafında tarixi yaddaşın qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaratdığı mədəniyyət, dövlətçilik ənənələri, ədəbiyyat və incəsənət nümunələri gənclərin öz keçmişlərini daha yaxşı anlamalarına imkan verir. Qobustan qayaüstü təsvirləri, İçərişəhər, Qız qalası, Şirvanşahlar sarayı, Nizami Gəncəvinin, Nəsiminin, Məhəmməd Füzulinin və digər görkəmli şəxsiyyətlərin irsi milli mədəniyyətin zənginliyini əks etdirir. Bu irsin öyrənilməsi gənclərdə yalnız tarixi abidələrlə fəxr etmək hissi yaratmamalı, həm də onların qorunmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə məsuliyyət formalaşdırmalıdır. Milli irsin qorunması dövlət qurumlarının və mütəxəssislərin işi olmaqla yanaşı, hər bir vətəndaşın da mənəvi borcudur.
Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının inkişafı və sosial şəbəkələrin geniş yayılması gənclərin dünyagörüşünün formalaşmasına ciddi təsir göstərir. İnternet vasitəsilə müxtəlif ölkələrin tarixi, mədəniyyəti və həyat tərzi haqqında məlumat əldə etmək imkanları genişlənib. Bununla yanaşı, yanlış məlumatlar, tarixi faktların təhrif edilməsi və milli-mənəvi dəyərlərə zidd məzmunlar da informasiya məkanında yayıla bilir. Buna görə də gənclərdə informasiya savadlılığının, tənqidi düşünmə qabiliyyətinin və etibarlı mənbələri müəyyənləşdirmək bacarığının inkişaf etdirilməsi vacibdir. Milli kimliyin qorunması yalnız informasiya axınından uzaq durmaqla deyil, məlumatları düzgün qiymətləndirmək, həqiqəti yalandan ayırmaq və milli dəyərləri əsaslandırılmış biliklər üzərində mənimsəməklə mümkündür.
Vətənpərvərlik tərbiyəsində gənclərin ictimai fəaliyyətə cəlb olunması da mühüm rol oynayır. Könüllülük təşəbbüsləri, sosial layihələr, ekoloji aksiyalar, xeyriyyə tədbirləri, yaşlı insanlara dəstək və tarixi-mədəni abidələrin qorunmasına yönələn fəaliyyətlər gənclərdə cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissini gücləndirir. Bu cür təşəbbüslərdə iştirak edən gənclər vətənə xidmətin yalnız hərbi vəzifə ilə məhdudlaşmadığını, gündəlik həyatda görülən faydalı işlərin də ölkənin inkişafına töhfə verdiyini anlayırlar. Eyni zamanda, gənclərin təşəbbüslərinə dəstək göstərilməsi, onların fikirlərinin dinlənilməsi və qərarvermə proseslərində iştirak imkanlarının genişləndirilməsi vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına müsbət təsir göstərir.
Bu prosesdə dövlətin həyata keçirdiyi gənclər siyasəti, təhsil və mədəniyyət proqramları da əhəmiyyətlidir. Gənclərin inkişafına, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına, tarixi irsin təbliğinə və vətəndaşlıq məsuliyyətinin artırılmasına yönələn təşəbbüslər ailə və təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti ilə uzlaşdırıldıqda daha səmərəli nəticələr verə bilər.
Eyni zamanda, gənclərin elmə, innovasiyalara, idmana və yaradıcılığa marağının artırılması onların öz potensiallarını reallaşdırmasına imkan yaradır. Müasir, savadlı, təşəbbüskar və milli kimliyinə bağlı gənclik ölkənin iqtisadi, sosial və mədəni inkişafının əsas dayaqlarından biridir.
Nəticə etibarilə, gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi uzunmüddətli və ardıcıl yanaşma tələb edən prosesdir. Bu istiqamətdə ailənin, məktəbin, ali təhsil müəssisələrinin, dövlət qurumlarının, medianın və bütövlükdə cəmiyyətin üzərinə mühüm vəzifələr düşür.
Gənclərə tarixini bilən, ana dilini sevən, milli-mənəvi dəyərlərini qoruyan, eyni zamanda müasir biliklərə yiyələnən və dünyaya açıq düşüncə ilə yanaşan vətəndaşlar kimi yetişmək imkanı verilməlidir. Azərbaycan üçün milli kimliyini dərk edən, dövlətçiliyinə bağlı, hüquq və vəzifələrini anlayan, ölkəsinin gələcəyinə töhfə verməyə hazır olan gəncliyin formalaşdırılması strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu məqsədə nail olmaq isə yalnız vətənpərvərlik çağırışları ilə deyil, gündəlik həyatda nümunə göstərmək, keyfiyyətli təhsil vermək, milli irsi yaşatmaq və gənclərin cəmiyyətin fəal üzvünə çevrilməsinə şərait yaratmaqla mümkündür.
Bəsti Rəfizadə
Sfera.az
Mövzu: Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik
hisslərinin tərbiyəsi
Qeyd: Yazı Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
