Yeni dünya nizamında Azərbaycan – Türkiyə münasibətləri

“IV Şuşa Qlbal Media Forumunda həmişə olduğu kimi Türkiyə – Azərbaycan münasibətləri də iştirakçıların maraq göstərdiyi məsələlərdən biri idi. Prezident İlham Əliyevin Forum iştirakçılarının suallarına verdiyi cavablarda Türkiyə – Azərbaycan münasibətlərinin regionda və beynəlxalq siyasətdə oynadığı rol geniş şəkildə öz əksini tapdı”.

Bunu Sfera.az-a açıqlamasında deputat Cavanşir Feyziyev deyib :

“Bu münasibətlərin unikallığı, tarixiliyi və gələcəyinin müəyyənliyi yeni dünya nizamında türk dünyasının yerinə və roluna aydınlıq gətirir.

Dünyada etnik mənsubiyyətinə və genealoji mənşəyinə görə qardaş hesab oluna biləcək bir çox xalqlar var.

Məsələn, slavyan xalqlarının və ya roman mədəniyyətinə aid bir sıra Avropa xalqlarının etnik kökü bir mənbədən gəlir. O cümlədən müasir türk xalqlarının vahid soykökdən budaqlanaraq bu günkü diferensial fərqliliklər əldə etməsi heç kimə sirr deyil.

Lakin bu günkü beynəlxalq münasibətlər sistemində eyni sivilizasiya köklərinə mənsubiyyət heç də həmişə prioritet rol oynamır. Yəni bu gün deyə bilmərik ki, eyni soy kökünə malik olan xalqlar arasında mütləq şəkildə qardaşlıq münasibətləri mövcuddur və ya onların yaratdıqları müasir dövlətlər arasında birmənalı müttəfiqlik münasibətləri var. Məsələn, hazırda Avropada tüğyan edən ən qanlı müharibə məhz eyni soykökə malik olan slavyan xalqları arasında gedir. Və ya pandemiya zamanı eyni soy-kökdən gələn bəzi Avropa xalqlarının bir-birinə qarşı sərgilədiyi münasibətləri heç bir şəkildə qardaşlıq münasibətləri adlandırmaq mümkün deyil”.

Deputat əlavə edib ki, bu gün yalnız Azərbaycanla Türkiyə arasındakı dövlətlər arası münasibətləri vahid sivilizasiya dayaqları üzərində qurulmuş yeganə nümunəvi müttəfiqlik örnəyi hesab etmək olar:

“Xalqlarımız arasındakı qardaşlığın bütün sahələrdə, o cümlədən ictimai-siyasi, hərbi, iqtisadi, mədəni-humanitar əlaqələr istiqamətində dövlət siyasəti səviyyəsində prioritet rol alması vaxtilə Heydər Əliyev tərəfindən irəli sürülmüş “bir millət, iki dövlət” paradiqmasının real siyasətdə təzahürüdür.

Bu münasibətlər artıq bir çox sınaqlardan çıxıb və hər sınaqdan sonra daha da möhkəmlənməkdədir. Ən yaxın tariximizdə 1915-ci ilin məşhur Çanaqqala döyüşündən, 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun yeni yaranmış müstəqilliyimizə dəstəyindən tutmuş Vətən müharibəsindəki Zəfərimizə qədər bu qardaşlığın sonsuz sayda sübutları var. Bu tarixi münasibətlərin 2021-ci ildə Şuşa Bəyannaməsi ilə yenidən təsbit olunması yaranmaqda olan yeni dünya nizamı çərçivəsində gələcək münasibələrimizin koordinatlarını bir daha müəyyənləşdirmiş oldu.

Yəni Şuşa Bəyannaməsi ortaq keçmişimizdən ortaq gələcəyimizə gedən yolun siyasi kompasıdır. Bütün bunlar Türkiyə – Azərbaycan münasibətlərini digər xalqlar və dövlətlər arasındakı münasibətlərdən fərqləndirən əsas amillərdir.

Türkiyə və Azərbaycanın vahid siyasi platformadan çıxış etməsi təkcə iki ölkə arasındakı münasibətləri tənzimləməklə məhdudlaşmır və daha geniş regionda dövlətlər arası münasibətlərə də öz pozitiv təsirini göstərir. Məsələn, Türkiyə – Azərbayacan arasındakı qardaşlıq münasibətləri Mərkəzi Asiya ölkələrində də türk dünyasına inteqrasiya meyllərini gücləndirir ki, bu da TDT-nın yaranmasına rəvac verib və gələcəkdə TDB-nin yaranmasının əsas şərtlərindən biridir. Eləcə də Türkiyə və Azərbaycanın yürütdüyü birgə siyasət son illərdə Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq bölgələrində yeni təhlükəsizlik arxitekturasının yaranmasında həlledici rol almaqdadır. Beləliklə, ilk baxışdan iki dövlət arasındakı münasibətləri xarakterizə edən müttəfiqlik kimi görünən Türkiyə- Azərbaycan münasibətləri əslində daha geniş arealda cərəyan edən geosiyasi proseslərə ciddi təsir göstərir və beynəlxalq təhlükəsizlik konsepsiyasının vacib bir komponentinə çevrilir.

Beləliklə, çağdaş Azərbaycan – Türkiyə münasibətləri dünya miqyaslı geo-siyasi proseslər zəncirində özünəməxsus təsir gücünə malik olan və qlobal təhlükəzislik arxitekturasının möhkəmlənməsinə töhfə verən unikal qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətləridir”.