Azərbaycanda kapital bazarlarının inkişafı yeni mərhələyə qədəm qoyur. Ölkənin aparıcı maliyyə institutlarından biri olan PAŞA Bank-ın səhmlərinin kütləvi şəkildə investorlara təklif edilməsi bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan hesab olunur. Bu prosesin investorlara yaratdığı imkanlar, kapital bazarlarının perspektivləri və səhmdar mədəniyyətinin formalaşması barədə “Capital Partners İnvestisiya Şirkəti” QSC-nin direktoru İkram Səfərəliyev danışıb.

PAŞA Bank-ın səhmlərinin kütləvi satışa çıxmasını siz necə qiymətləndirirsiniz?

Bu prosesi yalnız səhm satışı və ya IPO kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Məncə, burada söhbət maliyyə bazarlarının və iqtisadi münasibətlərin inkişafının yeni mərhələsindən gedir. Uzun illər insanlar bank xidmətlərindən istifadə edib, lakin bu gьn artıq həmin sistemin inkişafında iştirak etmək imkanı əldə edirlər. Səhmdar olmaq təkcə səhm almaq deyil, şirkətin uzunmüddətli inkişafına ortaq olmaq deməkdir.
PAŞA Bank kimi böyük və dayanıqlı maliyyə institutunun səhmlərinin geniş investor kütləsinə təqdim olunması insanlara bankın gələcək inkişafından və yaratdığı dəyərdən faydalanmaq imkanı yaradır. Eyni zamanda, bu addım ölkənin kapital bazarlarının dərinləşməsi, investisiya mədəniyyətinin formalaşması və maliyyə bazarlarının inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

İlk dəfə səhmdar olan insanın maliyyəyə baxışı necə dəyişir?

Ən böyük dəyişiklik insanın düşüncə tərzində baş verir. O, artıq yalnız əmək fəaliyyəti hesabına gəlir əldə etməyi deyil, eyni zamanda kapitalının da onun üçün işləməsini düşünməyə başlayır. Səhmdar olduqdan sonra insanlar şirkətlərin fəaliyyətinə, iqtisadi proseslərə və maliyyə bazarlarına daha böyük maraq göstərirlər. Çünki artıq bu proseslər onların şəxsi maliyyə nəticələrinə birbaşa təsir edir. İlk dividend gəliri və ya investisiyadan əldə olunan ilk qazanc isə çox vaxt mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilir. İnsan anlayır ki, düzgün qərarlar verildikdə kapital da əlavə dəyər yarada və gəlir gətirə bilər. Səhmdar olmaq insanı sadəcə maliyyə xidmətlərinin istifadəçisindən iqtisadiyyatın iştirakçısına çevirir.

Dünyada milyonlarla insanın səhmlərə investisiya etməsinin əsas səbəbi nədir?

İnkişaf etmiş ölkələrdə insanlar uzunmüddətli maliyyə rifahının yalnız əmək gəlirləri hesabına deyil, eyni zamanda investisiyalar vasitəsilə formalaşdığını yaxşı anlayırlar. Bu yanaşmanın əsasında kapitalın da insan kimi işləməsi prinsipi dayanır. İnsanlar zamanla formalaşdırdıqları vəsaiti düzgün investisiya alətlərinə yönləndirməklə onu əlavə dəyər və uzunmüddətli gəlir mənbəyinə çevirirlər. Məhz buna görə onlar maliyyə bazarlarını yaxından izləyir, iqtisadi prosesləri təhlil edir və yeni investisiya imkanlarını daim qiymətləndirirlər.
Kapital bazarlarının ən mühüm üstünlüklərindən biri isə likvidlikdir. Məsələn, daşınmaz əmlak gəlirli investisiya hesab olunsa da, onun pula çevrilməsi müəyyən vaxt tələb edə bilər. Kapital bazarında isə investor ehtiyac yarandıqda aktivlərini daha operativ şəkildə idarə etmək, bazarda yaranan yeni imkanlardan çevik şəkildə yararlanmaq imkanı əldə edir. Bu xüsusiyyət kapital bazarlarını digər investisiya alətlərindən fərqləndirən əsas amillərdən biridir. Elə buna görə də, dünyada milyonlarla insan yalnız işləməklə kifayətlənmir, eyni zamanda istifadə etdikləri və etibar göstərdikləri şirkətlərin inkişafına ortaq olmaqla öz kapitallarını artırır və uzunmüddətli sərvət formalaşdırırlar.

Bank səhmlərini digər investisiya istiqamətlərindən fərqləndirən nədir?

Bank sektoru maliyyə sisteminin əsas sütunlarından biri olmaqla yanaşı, investorlar üçün ən şəffaf və hesabatlı fəaliyyət istiqamətlərindən hesab olunur. Sektorun güclü tənzimləmə mühiti, yüksək korporativ idarəetmə standartları və müntəzəm açıqlanan maliyyə göstəriciləri investorlara fəaliyyət nəticələrini obyektiv qiymətləndirmək və daha məlumatlı qərarlar qəbul etmək imkanı yaradır.
Hesab edirəm ki, PAŞA Bank kimi ölkənin aparıcı maliyyə institutunun səhmlərinin investorlara təqdim olunması kapital bazarlarının inkişafı baxımından əhəmiyyətli hadisədir. Bu, insanlara yalnız maliyyə xidmətlərindən istifadə edən müştəri kimi deyil, həm də həmin dəyəri yaradan ekosistemin bir hissəsi kimi iştirak etmək imkanı verir.
Fikrimcə, burada əsas məsələ yalnız investisiya etmək deyil, insanların ölkənin iqtisadi inkişafında daha aktiv iştirakçıya çevrilməsidir. Kapital bazarları insanlara aparıcı şirkətlərin inkişafına ortaq olmaq, iqtisadi artımın yaratdığı dəyərdə pay sahibi kimi iştirak etmək və uzunmüddətli sərvət formalaşdırmaq imkanı yaradır. Əslində bu, müasir kapital bazarlarının əsas fəlsəfəsi olan investorlarla şirkətlər arasında qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli tərəfdaşlıq münasibətlərinin formalaşmasını təşkil edir.

Azərbaycanda əvvəlki IPO təcrübələri bazara nə göstərdi?

Son illərdə həyata keçirilən IPO-lar Azərbaycanda kapital bazarlarının inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoymaqla yanaşı, investorların bu bazara artan marağını da aydın şəkildə nümayiş etdirib. Bunun ən uğurlu nümunələrindən biri ABB-nin IPO prosesi oldu. Həmin IPO-da 33.710 investor iştirak edib, 49 mindən çox sifariş yerləşdirilib, bankın fiziki şəxs səhmdarlarının sayı isə 1794 nəfərdən 35 mindən çox şəxsə yüksəlib. Fikrimcə, burada ən önəmli göstərici məhz kapital bazarlarına ilk dəfə daxil olan investorların sayı idi. Bu nəticələr göstərdi ki, Azərbaycanda insanlar investisiya imkanlarına maraq göstərir, kapital bazarlarına etibar edir və uzunmüddətli maliyyə alətlərində iştirak etməyə hazırdırlar.
ABB-nin IPO təcrübəsi eyni zamanda onu da nümayiş etdirdi ki, bazarda şəffaf, etibarlı və güclü korporativ idarəetməyə malik şirkətlər tərəfindən təqdim olunan investisiya imkanlarına ciddi tələb mövcuddur. Bu, həm yeni investorların bazara cəlb olunması, həm də gələcəkdə digər şirkətlərin kapital bazarları vasitəsilə maliyyələşmə imkanlarını qiymətləndirməsi baxımından mühüm siqnal hesab oluna bilər.

Kapital bazarlarında yeni investorların qərar verməsində likvidlik və çıxış strategiyası vacib rol oynayır. IPO-dan sonrakı mərhələdə investorların rahatlığı üçün hansı mexanizmlər nəzərdə tutulur?

İlk növbədə qeyd etmək istərdim ki, abunə yazılışı mərhələsi 12 iyun tarixinədək davam edəcək. Bundan sonra səhmlərin Bakı Fond Birjasında yerləşdirilməsi həyata keçiriləcək və investorlar üçün təkrar bazar əməliyyatları əlçatan olacaq.
Kapital bazarlarının inkişafı baxımından investorların likvidliyə rahat çıxış imkanının olması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu məqsədlə marketmeykerlər tərəfindən birjada gündəlik alış və satış qiymətləri təqdim ediləcək ki, bu da investorlara istədikləri zaman bazarda əməliyyat aparmaq və investisiyalarını çevik şəkildə idarə etmək imkanı yaradacaq.
Biz “Capital Partners İnvestisiya Şirkəti” olaraq bu prosesdə marketmeyker qismində iştirak etməyi planlaşdırırıq. Məqsədimiz yalnız investorların bazara çıxışını təmin etmək deyil, eyni zamanda onların investisiya təcrübəsini daha rahat və əlçatan edən mexanizmlərin formalaşdırılmasına töhfə verməkdir. Hesab edirik ki, güclü və dayanıqlı kapital bazarının əsas şərtlərindən biri investor etimadının və bazar likvidliyinin davamlı şəkildə dəstəklənməsidir.

Sonda IPO-da iştirak etmək istəyən şəxslərə nə demək istərdiniz?

Dünyanın inkişaf etmiş kapital bazarlarında insanlar istifadə və etibar etdikləri şirkətlərin səhmdarı olmaqla həm öz maliyyə gələcəklərini formalaşdırır, həm də həmin şirkətlərin uzunmüddətli inkişafına töhfə verirlər. Düşünürəm ki, Azərbaycanda da bu yanaşmanın daha geniş yayılması kapital bazarlarının inkişafına və investisiya mədəniyyətinin formalaşmasına mühüm töhfə verəcək.
Bu baxımdan PAŞA Bank-ın səhmlərinin investorlara təqdim olunması bazarımız üçün əlamətdar hadisədir. Çünki, bu IPO-nun ən önəmli tərəfi insanların ölkənin aparıcı maliyyə institutlarından birinin inkişaf hekayəsinə ortaq olmaq imkanı əldə etməsidir.
Səhmləri “Capital Partners İnvestisiya Şirkəti” QSC-nin ofisinə yaxınlaşmaqla və Bakı Fond Birjasının üzvü olan digər investisiya şirkətləri vasitəsilə abunə yazılışı sifarişi verməklə əldə edə bilərsiniz. Həmçinin, Rabitəbank ASC-nin bütün filiallarından və bütün banklarda pul köçürmələri etmək mümkündür.
Eyni zamanda investorlar bu proses zamanı şirkətimiz tərəfindən təqdim olunan peşəkar investisiya məsləhəti, portfel idarəçiliyi və vasitəçilik xidmətlərindən, eləcə də mövcud qanunvericiliyin təqdim etdiyi vergi üstünlüklərindən faydalana bilərlər.
Sonda qeyd etmək istərdim ki, əsas məqsəd yalnız vəsaiti saxlamaq deyil, kapitalınızın sizin üçün işləməsini və gəlir gətirməsini təmin etməkdir. Biz hər kəsi iqtisadiyyatın yeni mərhələsinin iştirakçısı olmağa dəvət edirik.

PAŞA Bank-ın səhmdarı olmaq artıq hər kəs üçün mümkündür