Qabaqcıl ölkələrdə ölüm hökmü: Bəziləri bu cəzadan imtina etməyib
Dünyanın bəzi ölkələrində, o cümlədən bir sıra qabaqcıl ölkələrdə ölüm hökmü cəza növü kimi hələ də qanunvericilikdə qalır. "Amnesty International"ın 2026-cı ildə açıqladığı son hesabatına görə, 17 ölkədə ən azı 2 707 edam həyata keçirilib. Həmin ölkələr sırasında ABŞ, Yaponiya, Sinqapur və Tayvan kimi inkişaf etmiş ölkələr də var. ABŞ-də 2025-ci ildə 47 edam qeydə alınıb.
Sfera.az xəbər verir ki, dünyada ölüm hökmünün ləğvi istiqamətində uzunmüddətli tendensiya davam etsə də, 2026-cı ildə bir sıra ölkələrdə bu cəza növü hələ də qanunvericilikdə qalır və bəzi dövlətlərdə faktiki olaraq tətbiq də edilir.
Ölüm hökmünü saxlayan ölkələr arasında inkişaf etmiş ölkələr də var.
ABŞ ölüm hökmünün həm federal səviyyədə, həm də bir sıra ştatlarda qüvvədə olduğu əsas inkişaf etmiş ölkədir. "Amnesty International"ın məlumatına görə, ABŞ 2025-ci ildə də edam həyata keçirən ölkələr sırasında olub və həmin il dünyada ən çox edam həyata keçirən dövlətlər arasında yer alıb.
Yaponiya da ölüm hökmünü saxlayan inkişaf etmiş dövlətlərdəndir. Ölkədə ölüm hökmü əsasən ağır qətl hallarında tətbiq olunur. 27 iyun 2025-ci ildə Takahiro Şiraişi adlı şəxs edam edilib. Bu, Yaponiyada 2022-ci ilin iyulundan sonra ilk edam olub.
Sinqapur isə inkişaf etmiş iqtisadiyyatına baxmayaraq, ölüm hökmünü xüsusilə ağır cinayətlər, o cümlədən müəyyən narkotik cinayətləri üçün saxlayır. "Amnesty International"ın məlumatına görə, 2025-ci ildə Sinqapurda edamların sayı əvvəlki illə müqayisədə demək olar ki, iki dəfə artıb. Həmin il narkotik cinayətləri ilə bağlı edamlar da həyata keçirilib.
Tayvan da ölüm hökmünü qanunvericilikdə saxlayır. 2025-ci ildə ölkədə 2020-ci ildən sonra ilk edam həyata keçirilib. "Amnesty International" Tayvanın ölüm hökmünün tətbiqini davam etdirən dövlətlər sırasında olduğunu bildirir.
Cənubi Koreyada isə vəziyyət fərqlidir. Burada ölüm hökmü qanunvericilikdə tamamilə ləğv edilməyib. Lakin ölkə uzun müddətdir faktiki olaraq ölüm hökmünü tətbiq etmir. Buna görə Cənubi Koreyanı ABŞ, Yaponiya və Sinqapurla eyni kateqoriyaya qoymaq düzgün deyil.
Ümumilikdə, bəzi ölkələr ölüm hökmünü qanunda saxlayır, lakin faktiki edam həyata keçirmir. Digər ölkələrdə isə həm ölüm hökmü qanunda qalır, həm də edamlar həyata keçirilir.
Avropa isə bu baxımdan dünyanın ən fərqli regionlarından biridir. Belarus 2026-cı ildə Avropada ölüm hökmünü tətbiq edən yeganə ölkədir. Avropa Şurası 26 fevral 2026-cı ildə Belarusun qitədə ölüm cəzasını tətbiq edən yeganə ölkə olduğunu təsdiqləyib.
Avropa İttifaqının bütün üzv dövlətləri isə ölüm hökmünü ləğv edib. Avropa Şurasının üzv ölkələri, o cümlədən Azərbaycan da ölüm hökmünü tətbiqdən çıxarıb. Bu səbəbdən Avropa ölkələrində ölüm hökmü tətbiq edilmir.
"Amnesty International" ölkələri ölüm hökmünün hüquqi və praktiki vəziyyətinə görə müxtəlif kateqoriyalara ayırır. Bir qrup ölkə ölüm hökmünü bütün cinayətlər üçün ləğv edib. Digər ölkələrdə isə yalnız hərbi və ya müstəsna hallar üçün bu cəza növü kimi qanunda saxlanılır. Bəzi dövlətlər ölüm hökmünü qanunda saxlasa da, uzun illərdir heç bir edam həyata keçirmir.
Ümumi tendensiya ölüm hökmünün dünyada tədricən aradan qaldırılması istiqamətindədir. "Amnesty International" bildirir ki, dünya ölkələrinin üçdə ikisindən çoxu ölüm hökmünü ya qanunvericilikdə, ya da praktikada ləğv edib.
Bununla belə, bəzi ölkələrdə ölüm hökmünün tətbiqi son illərdə yenidən intensivləşib. Xüsusilə Yaxın Şərqdə edamların artması qlobal göstəricilərə ciddi təsir göstərib. 2025-ci ildə qeydə alınan 2 707 edamın 1 257-si, yəni 46 faizi narkotiklə bağlı cinayətlərə görə həyata keçirilib. Bu edamlar Çin, Iran, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı və Sinqapurda qeydə alınıb.
İradə Elsevər
