23 iyul Ümumdünya Balinalar və Delfinlər Günüdür
Hər il 23 iyul tarixində dünyanın bir çox ölkəsində Ümumdünya Balinalar və Delfinlər Günü qeyd olunur. Bu günün məqsədi balinaların, delfinlərin və digər dəniz məməlilərinin qorunmasına diqqət çəkmək, onların təbii yaşayış mühitinin mühafizəsinin vacibliyini bir daha gündəmə gətirməkdir.
Sfera.az xəbər verir ki, bu tarix ilk dəfə 1986-cı ildə Beynəlxalq Balina Ovçuluğu Komissiyasının kommersiya məqsədli balina ovuna qadağa tətbiq etməsindən sonra daha geniş şəkildə qeyd olunmağa başlayıb. Həmin qərar balina populyasiyalarının kəskin azalmasının qarşısını almaq üçün atılan ən mühüm addımlardan biri hesab edilir.
Balinalar və delfinlər dənizdə yaşasalar da, balıq deyil, məməli heyvanlardır. Onlar ağciyərləri ilə nəfəs alır, balalarını diri doğurur və süd ilə bəsləyirlər. Buna görə də müəyyən vaxtdan bir suyun səthinə çıxaraq nəfəs almağa məcburdurlar.
Mütəxəssislərin məlumatına görə, hazırda dünyada təxminən 90 növ balina, delfin və digər dişli və bığlı balina növləri mövcuddur. Bunların 42 növünü delfinlər təşkil edir. Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, xalq arasında "qatil balina" kimi tanınan orka əslində balina deyil, delfinlər fəsiləsinin ən böyük nümayəndəsidir.
Delfinlər Yer kürəsinin ən ağıllı canlıları sırasında göstərilir. Alimlər onların mürəkkəb səs siqnalları ilə ünsiyyət qurduğunu, bir-birini fərdi fit səsləri ilə tanıya bildiyini, əməkdaşlıq etdiyini və hətta alətlərdən istifadə etdiyini müəyyən ediblər. Bəzi araşdırmalar delfinlərin güzgüdə özlərini tanıya bildiyini də ortaya qoyub ki, bu xüsusiyyət yalnız az sayda canlı növündə müşahidə edilir.
Balinalar isə təkcə ölçüləri ilə deyil, həm də ekosistemdəki rolu ilə seçilir. Dünyanın ən böyük heyvanı olan mavi balina 30 metrə qədər uzana, çəkisi isə 180 tonu keçə bilər. Onun ürəyi kiçik bir avtomobil ölçüsündə, dili isə fil qədər ağır olur.
Alimlər bildirirlər ki, balinalar okean ekosisteminin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Onların ifraz etdiyi qida maddələri fitoplanktonların inkişafına kömək edir. Fitoplanktonlar isə atmosferdəki karbon qazının udulmasında və oksigen istehsalında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan balinaların qorunması iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə də mühüm rol oynayır.
Bununla belə, son illərdə balinalar və delfinlər ciddi təhlükələrlə üzləşirlər. Dənizlərin plastik tullantılarla çirklənməsi, iqlim dəyişikliyi, səs-küy çirkliliyi, gəmi toqquşmaları, balıq torlarına ilişmə və qanunsuz ovçuluq onların sayının azalmasına səbəb olan əsas amillər sırasındadır.
Beynəlxalq təbiət mühafizə təşkilatlarının məlumatına əsasən, bəzi balina və delfin növləri artıq nəsli kəsilmək təhlükəsi altındadır. Xüsusilə çay delfinlərinin populyasiyası son onilliklərdə kəskin azalıb. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu canlıların qorunması üçün dəniz ekosistemlərinin mühafizəsi, plastik tullantıların azaldılması və qanunsuz ovçuluğa qarşı mübarizənin gücləndirilməsi vacibdir.
Ümumdünya Balinalar və Delfinlər Günü də məhz bu məqsədə xidmət edir. Bu gün okeanların ən ağıllı və ən möhtəşəm canlılarının qorunmasının təkcə onların deyil, bütün planetin gələcəyi üçün vacib olduğu bir daha xatırladılır.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az