Müharibələr hərbi xərcləri artırır - Dəyişiklik nə qədər olub?
Son illərdə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən silahlı münaqişələr və böyük dövlətlər arasında artan geosiyasi rəqabət ölkələrin müdafiə büdcələrinə ciddi təsir göstərib. Hökumətlər silahlanmaya, hərbi texnologiyalara və müdafiə infrastrukturuna daha çox vəsait ayırmağa başlayıblar. Böyük Britaniyanın da müdafiə xərclərini artırmaq planları bu tendensiyanın Avropada davam etdiyini göstərir.
Sfera.az xəbər verir ki, Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına əsasən, 2025-ci ildə dünyada hərbi xərclər real ifadədə 2,9 faiz artaraq rekord həddə – 2,887 trilyon dollara çatıb.
Qlobal hərbi xərclər ardıcıl 11-ci ildir artır. Son on ildə, 2016–2025-ci illərdə isə bu göstərici 41 faiz yüksəlib.
Müharibələr hərbi büdcələri necə dəyişib?
SIPRI-nin hesabatına görə, 2025-ci ildə hərbi xərclər bütün dünya regionlarında, Amerika qitəsi istisna olmaqla, artıb. Avropada xərclər 14 faiz yüksələrək 864 milyard dollara, Asiya və Okeaniyada isə 8,1 faiz artaraq 681 milyard dollara çatıb. Avropadakı yüksəlişdə Rusiya-Ukrayna müharibəsi və Avropa ölkələrinin təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqları mühüm rol oynayıb.
Bəs ən çox vəsait ayıran ölkələr hansılardır?
2025-ci ildə dünyanın ən böyük hərbi büdcəsi ABŞ-də olub. Bununla belə, ölkələrin xərclərində fərqli tendensiyalar müşahidə olunub.
ABŞ-də hərbi xərclər 7,5 faiz azalaraq 954 milyard dollar təşkil edib. Çində isə 7,4 faiz artaraq təxminən 336 milyard dollara çatıb. Rusiyada bu göstərici 5,9 faiz artaraq 190 milyard dollar, Ukraynada xərclər 20 faiz artaraq 84,1 milyard dollara çatıb.
Bu rəqəmlər göstərir ki, müharibələrin təsiri bütün ölkələrdə eyni deyil. Birbaşa müharibədə iştirak edən dövlətlərlə yanaşı, təhlükəsizlik risklərinin artdığını düşünən ölkələr də müdafiə büdcələrini genişləndirirlər.
Böyük Britaniya niyə hərbi xərclərini artırır?
Böyük Britaniyanın müdafiə xərclərini artırmaq planı da Avropadakı ümumi tendensiyanın bir hissəsidir. Britaniya hökumətinin 2026-cı il iyunun 30-da açıqladığı Müdafiə İnvestisiya Planına əsasən, 2026–2027-ci maliyyə ilindən 2029–2030-cu maliyyə ilinə qədər müdafiə investisiyalarına əlavə 15 milyard funt sterlinq ayrılması nəzərdə tutulur. Hökumətin hesablamasına görə, əvvəlki büdcə planları ilə müqayisədə dörd il ərzində müdafiəyə 60 milyard funt sterlinqdən çox əlavə vəsait yönəldiləcək.
Plan çərçivəsində pilotsuz uçuş aparatlarına, sursat ehtiyatlarının artırılmasına, hərbi texnologiyalara və nüvə çəkindirmə imkanlarına investisiyalar nəzərdə tutulur. Rəsmi plana görə, NATO-nun müəyyən etdiyi metodologiya əsasında müdafiə xərclərinin ÜDM-də payının 2027–2028-ci maliyyə ilindən etibarən 2,7 faizə çatdırılması, gələcəkdə isə daha da artırılması planlaşdırılır.
Son illərin göstəriciləri onu izah edir ki, hərbi xərclərin artması yalnız müharibə aparan ölkələrlə məhdudlaşmır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdəki qarşıdurmalar və böyük dövlətlər arasındakı strateji rəqabət ölkələri uzunmüddətli müdafiə planlarına daha çox vəsait ayırmağa sövq edir. Bununla belə, hərbi büdcələrin böyüməsi təkcə münaqişələrin birbaşa xərcləri ilə bağlı deyil. Silah ehtiyatlarının bərpası, müdafiə sənayesinin genişləndirilməsi və gələcək təhlükələrə hazırlıq da bu artımda rol oynayır. Mövcud tendensiya göstərir ki, təhlükəsizlik məsələləri dövlətlərin büdcə prioritetlərinə təsir göstərməkdə davam edəcək.
İradə Elsevər
