Tağıyevin ölümündən 101 il ötür
1 sentyabr — Azərbaycanın görkəmli maarifpərvəri, sənayeçisi və böyük xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin anım günüdür. O, xalqın həyatında oynadığı rol, xeyriyyəçilik fəaliyyəti və yaratdığı irs ilə bu gün də hörmət və ehtiramla xatırlanır.
Sfera.az xatırladır ki, Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1821–1838-ci illər arasında Bakının İçərişəhərində kasıb bir ailədə dünyaya gəlib.
Onun atası başmaqçı idi, ailə çətinliklə dolanırdı. Erkən yaşlarından daşyonan ustaların yanında işləyən Tağıyev böyük zəhmət hesabına tikinti işlərində usta kimi tanınıb. Onun həyatını dəyişən əsas hadisə isə neft sənayesinə qoşulması olub. 1870-ci illərdə Bibiheybətdə qazdırdığı quyudan çıxan neft fontanı onu qısa müddətdə Qafqazın ən varlı şəxslərindən birinə çevirib.
Lakin Tağıyevin böyüklüyü sərvətində deyil, bu sərvəti xalqa sərf etməsində idi. Onun xeyriyyəçilik fəaliyyəti bütün Qafqazda dillər əzbəri idi.
Tağıyev inanırdı ki, xalqın tərəqqisi yalnız təhsillə mümkündür. Bu məqsədlə yüzlərlə tələbəyə öz vəsaiti hesabına Avropada və Rusiyada oxumaq imkanı yaratdı. Onun ən böyük xidmətlərindən biri isə 1898–1901-ci illərdə Bakıda ilk dünyəvi qız məktəbinin açılması oldu. O dövrdə bu addım cəmiyyətin ənənəvi düşüncələri ilə ziddiyyət təşkil edirdi və bəzi din xadimləri hətta məktəbin açılmasına qarşı çıxmışdı. Tağıyev isə möhkəm iradə göstərərək məktəbin fəaliyyətini təmin etdi və beləliklə, Şərqdə qadın təhsili üçün yeni bir səhifə açdı.
Bundan başqa, kənd təsərrüfatı məktəbi, texniki məktəblər yaratmaqda, yeni nəsil ziyalıların yetişməsinə şərait yaratmaqda da onun rolu əvəzsizdir.
Bakının ən böyük problemlərindən biri uzun illər susuzluq idi. Tağıyev bu problemi həll etmək üçün böyük sərvətini sərf edərək Qubadan Bakıya su kəmərinin çəkilməsinə maliyyə dəstəyi göstərdi. Bu layihə təkcə Bakının inkişafında deyil, insanların gündəlik həyatında da mühüm dəyişiklik yaratdı.
Hacı Zeynalabdin mədəniyyətə də böyük diqqət yetirirdi. Onun maliyyəsi ilə Bakıda teatr binası inşa edildi, ilk Azərbaycan operası – Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” əsəri tamaşaya qoyuldu. Həmçinin Opera və Balet Teatrının tikintisində də onun böyük payı vardı. Maraqlıdır ki, həmin dövrdə bir sıra kilsələrin və məscidlərin inşasına da maliyyə ayırmış, dini və milli fərqlərdən asılı olmayaraq insanlara kömək etməyi özünə borc bilmişdi.
Tağıyev var-dövlətinə baxmayaraq, yazıb-oxumağı bilmirdi. Lakin maarifə və biliyə olan sevgisi onun bütün fəaliyyətində özünü göstərirdi. O, yalnız azərbaycanlılara deyil, digər xalqlara da kömək edirdi. Gürcüstanda Tbilisi Cümə Məscidinin yenidən tikintisinə, Aleksandr Nevski kilsəsinin bərpasına maliyyə dəstəyi göstərmişdi. Onun sayəsində Şərqdə ilk qadın opera müğənnisi – Şövkət Məmmədova İtaliyada təhsil almışdı.
Deyilənə görə, Hacı Zeynalabdin çox sadə həyat tərzi sürürdü. Zənginliyi olsa da, təmtərağı sevməz, pulu yalnız faydalı işlərə sərf edərdi. Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra onun əmlakı müsadirə olunsa da, xalq arasında hörməti heç vaxt azalmadı.
1924-cü il sentyabrın 1-də Hacı Zeynalabdin Tağıyev Mərdəkan bağ evində vəfat edib. Onun dəfni böyük izdihamla keçirilib. Bu gün isə Bakıda yerləşən möhtəşəm Tağıyev sarayı Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir və onun həyatına dair qiymətli sənədlər və əşyalar burada qorunur.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev Azərbaycan xalqının yaddaşında təkcə milyonçu kimi yox, xalqının tərəqqisini düşünən, maarifə, elmə, mədəniyyətə böyük sərvətlər xərcləyən əsl ziyalı və xeyriyyəçi kimi yaşayır. Onun adı bu gün də hörmətlə anılır və gələcək nəsillər üçün böyük örnəkdir.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
