Güclü dövlətin təməli: İctimai və dövlət maraqları necə qorunur?
Hər bir dövlətin gücü yalnız onun iqtisadi imkanları və hərbi potensialı ilə ölçülmür. Ölkənin inkişafında ictimai sabitlik, vətəndaşların hüquqlarının qorunması, milli təhlükəsizlik və dövlətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı etimad da mühüm rol oynayır. Bu baxımdan ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi müasir dövrdə xüsusi əhəmiyyət daşıyan məsələlərdən biridir.
Azərbaycanın son illərdə keçdiyi inkişaf yolu da göstərir ki, dövlət maraqlarının qorunması ilə ictimai rifahın təmin edilməsi bir-birindən ayrı qiymətləndirilə bilməz. Ərazi bütövlüyünün bərpasından tutmuş iqtisadi layihələrə, sosial islahatlardan informasiya təhlükəsizliyinə qədər bir çox istiqamət bu anlayışla birbaşa bağlıdır.
Bəs ictimai və dövlət maraqları nədir, onların müdafiəsi hansı prinsiplərə əsaslanır və Azərbaycan üçün hansı əhəmiyyətə malikdir?
Sfera.az xəbər verir ki, ictimai maraqlar dedikdə cəmiyyətin ümumi rifahı, insanların təhlükəsizliyi, hüquq və azadlıqlarının qorunması, təhsil, səhiyyə və sosial müdafiə imkanlarının təmin edilməsi nəzərdə tutulur.
Dövlət maraqları isə ölkənin müstəqilliyinin, suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün, milli təhlükəsizliyinin və iqtisadi sabitliyinin qorunmasını əhatə edir.
Əslində, bu iki anlayış bir-biri ilə sıx bağlıdır. Çünki güclü dövlətin formalaşması üçün yalnız siyasi sabitlik kifayət etmir. Vətəndaşların rifahı, qanunların aliliyi, sosial ədalət və dövlət institutlarına etimad da mühüm şərtlər sırasındadır.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsində insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, eləcə də vətəndaşlara layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi dövlətin ali məqsədi kimi müəyyən olunub. Bu isə onu göstərir ki, dövlət maraqlarının müdafiəsi vətəndaşların hüquqlarının qorunması ilə paralel aparılmalıdır.
Azərbaycanın müasir tarixində dövlət maraqlarının müdafiəsi baxımından ən mühüm hadisələrdən biri 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsidir. Müharibə nəticəsində Azərbaycan işğal altında olan ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsini azad edib. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş antiterror əməliyyatlarından sonra isə ölkə Qarabağ bölgəsi üzərində suveren nəzarətini bərpa edib.
Bu hadisələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin olunması baxımından mühüm tarixi mərhələ hesab edilir. Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri də həm dövlət, həm də ictimai maraqlara xidmət edir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, məktəblərin, xəstəxanaların və yolların inşası regionun gələcək inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, ərazi bütövlüyünün qorunması dövlət marağı olduğu halda, həmin ərazilərdə təhlükəsiz yaşayış şəraitinin yaradılması birbaşa ictimai maraqlarla bağlıdır.
Dövlət maraqlarının müdafiəsində iqtisadi müstəqillik də əsas istiqamətlərdən biridir. Çünki iqtisadi baxımdan güclü dövlət həm daxili sosial problemlərin həllində, həm də beynəlxalq münasibətlərdə daha geniş imkanlara malik olur.
Azərbaycanın həyata keçirdiyi Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi layihələr ölkənin regional və beynəlxalq iqtisadi mövqeyinin güclənməsində mühüm rol oynayır.
Bununla yanaşı, qeyri-neft sektorunun inkişafı, sahibkarlığın dəstəklənməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması və regionlarda iqtisadi fəallığın artırılması da strateji əhəmiyyət daşıyır.
Lakin iqtisadi inkişafın əsas göstəricisi yalnız ümumi daxili məhsulun artması deyil. Bu inkişafın vətəndaşların gündəlik həyatına, gəlirlərinə, məşğulluq imkanlarına və sosial rifahına necə təsir etməsi də vacibdir.
Müasir dövrdə ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi informasiya təhlükəsizliyi olmadan təsəvvür edilə bilməz. Xüsusilə sosial şəbəkələrin geniş yayılması, süni intellekt texnologiyalarının inkişafı və informasiyanın sürətlə paylaşılması yeni imkanlarla yanaşı, müəyyən risklər də yaradır. Dezinformasiya, saxta xəbərlər, kiberhücumlar və şəxsi məlumatların qanunsuz yayılması həm vətəndaşların təhlükəsizliyinə, həm də ictimai sabitliyə mənfi təsir göstərə bilər. Bu baxımdan medianın üzərinə mühüm məsuliyyət düşür. Jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri cəmiyyəti dəqiq, obyektiv və yoxlanılmış məlumatlarla təmin etməkdir.
Media yalnız baş verən hadisələri işıqlandırmaqla kifayətlənməməli, eyni zamanda ictimai əhəmiyyət daşıyan problemləri gündəmə gətirməli, vətəndaşların mövqeyini əks etdirməli və dövlət qurumlarının fəaliyyətində şəffaflığın təmin olunmasına töhfə verməlidir. Burada əsas məsələ ictimai maraqla dövlət marağı arasında düzgün balansın qorunmasıdır. Dövlətin təhlükəsizliyinin müdafiəsi vacib olduğu kimi, cəmiyyətin doğru məlumat almaq hüququnun təmin edilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
İctimai maraqların müdafiəsində təhsil, səhiyyə və sosial müdafiə sahələri xüsusi yer tutur. Əhalinin keyfiyyətli təhsil və tibbi xidmətlərə çıxışının təmin olunması, həssas sosial qrupların müdafiəsi və məşğulluğun artırılması cəmiyyətin inkişafına birbaşa təsir göstərir. Azərbaycanda həyata keçirilən sosial proqramlar, elektron dövlət xidmətlərinin genişləndirilməsi və dövlət xidmətlərinə əlçatanlığın artırılması bu istiqamətdə atılan addımlardandır. Məsələn, 2012-ci ildə yaradılan ASAN xidmət modeli dövlət xidmətlərinin daha əlçatan və şəffaf şəkildə göstərilməsi məqsədi daşıyır. Bu model dövlətlə vətəndaş arasında münasibətlərin sadələşdirilməsi baxımından mühüm nümunələrdən biridir. Digər tərəfdən, sosial rifahın yüksəldilməsi yalnız dövlətin həyata keçirdiyi tədbirlərdən asılı deyil. Vətəndaşların ictimai proseslərdə fəal iştirakı, qanunlara hörmət etməsi və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətli davranması da mühüm rol oynayır.
İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsində ən vacib məsələlərdən biri qarşılıqlı etimaddır. Vətəndaşlar dövlət qurumlarının fəaliyyətində şəffaflıq və ədalət gördükdə dövlət institutlarına inam güclənir. Eyni zamanda dövlətin qəbul etdiyi qərarlarda ictimai rəyin nəzərə alınması, vətəndaş müraciətlərinə həssas yanaşılması və problemlərin vaxtında həll edilməsi sosial sabitliyə müsbət təsir göstərir. Bu baxımdan vətəndaş cəmiyyəti institutlarının, qeyri-hökumət təşkilatlarının, medianın və gənclərin ictimai proseslərdə iştirakı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Unutmaq olmaz ki, dövlət maraqlarının müdafiəsi yalnız dövlət qurumlarının vəzifəsi deyil. Hər bir vətəndaş qanunlara əməl etməklə, ictimai əmlakı qorumaqla, ətraf mühitə qayğı göstərməklə və sosial məsuliyyət nümayiş etdirməklə ölkənin inkişafına töhfə verə bilər.
İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi Azərbaycanın təhlükəsizliyi, iqtisadi inkişafı və sosial sabitliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq işləri, beynəlxalq iqtisadi layihələr və sosial sahədə həyata keçirilən tədbirlər bu maraqların müxtəlif istiqamətlərini əks etdirir.
Bununla belə, dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəricilər və siyasi nailiyyətlərlə ölçülməməlidir. Vətəndaşların hüquqlarının qorunması, sosial ədalətin təmin edilməsi, medianın azad fəaliyyəti və dövlət institutlarına ictimai etimad da güclü dövlətin əsas göstəricilərindəndir.
Nəticə etibarilə, ictimai və dövlət maraqları bir-birinə qarşı qoyulan deyil, bir-birini tamamlayan anlayışlardır. Azərbaycanın davamlı inkişafı üçün əsas şərt milli maraqların qorunması ilə yanaşı, vətəndaşların rifahının, hüquqlarının və təhlükəsizliyinin daim diqqət mərkəzində saxlanılmasıdır.
Şahanə Ziyad
Mövzu: ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi.
Qeyd: Yazı Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
