Azərbaycanda 99 illik istifadə (icarə) hüququ torpaq üzərində mülkiyyət deyil, torpaqdan yalnız təyinatı üzrə uzunmüddətli istifadə hüququ yaradan hüquqi mexanizmdir. Bu hüquq əsasən dövlət torpaqlarına şamil olunur və torpaq dövlət balansında qalır.

Müqavilə şərtləri pozulduqda, torpaq təyinatı üzrə istifadə edilmədikdə və ya dövlət ehtiyacları yarandıqda, hətta 99 illik istifadə hüququ mövcud olsa belə, torpaq geri alına bilər. Kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar uzunmüddətli investisiya tələb etdiyinə görə əsasən 99 illik icarəyə verilir.

Bu cür torpaqlarda tikinti aparmaq, xüsusilə yaşayış evi inşa etmək risklidir, çünki 99 illik istifadə hüququ mülkiyyət hüququ yaratmır. Torpaq hansı məqsədlə verilibsə (kənd təsərrüfatı, sənaye, təsərrüfat fəaliyyəti və s.), yalnız həmin məqsəd üzrə istifadə olunmalıdır. Əks halda, müqavilənin ləğvi mümkündür. Bu torpaqların bir hissəsinin istifadə müddətinin başa çatmasına az vaxt qalması isə vətəndaşlar arasında hüquqi qeyri-müəyyənlik yaradır.

Lakin Bakı şəhəri ərazisində 99 illik istifadə hüququ (etibarnamə və ya icarə əsasında) ilə alqı-satqıya çıxarılan torpaq sahələri çoxdur. Bu torpaqların bir qisminin istifadə müddətinin bitməsinə az vaxt qalır. Belə hallarda vətəndaşların hansı addımı atmalı olduğu sual doğurur.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində fəaliyyət göstərən "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsinin Hüquq departamentinin direktoru Lalə Əkbərova Metbuat.az-a bildirib ki, torpaq sahələri ilə bağlı yaranan hüquqi qeyri-müəyyənliklərin inzibati qaydada deyil, məhkəmə yolu ilə həll edilə bilər:

"Bu kimi hallarla bağlı şikayətlər çoxdur və oxşar məsələlər artıq məhkəmələrdə geniş müzakirə predmetinə çevrilib. Belə vəziyyətlərdə yekun hüquqi qiymətin verilməsi yalnız məhkəmənin səlahiyyətinə aiddir.

Məhkəmə bu məsələlərə baxarkən özünün diskresion səlahiyyətlərindən istifadə edir. Bu səlahiyyətlər digər dövlət orqanlarında mövcud deyil. Yəni inzibati qurumlar yalnız qanunla müəyyən edilmiş çərçivədə hərəkət edə bildiyi halda, məhkəmə hüquqi qiymətləndirməni daha geniş səlahiyyətlər çərçivəsində aparır".

Lalə Əkbərova qeyd edib ki, torpaq sahəsi ilə bağlı 99 illik istifadə hüququ məsələsi hələ tam aydınlaşdırılmayıb və əlavə hüquqi araşdırma tələb edir. Sözügedən məsələ üzrə yekun qərarın verilməsi üçün məhkəməyə müraciət zəruri hesab olunur.

Etibarnamə ilə torpaq alanların nəzərinə