Həm milyonlarla insanın həyatına son qoydu, həm də sülh səfiri oldu: Alfred Nobel

Alfred Nobel tarixdə nadir rast gəlinən paradokslardan birinin simvoludur. Bir tərəfdən o, bəşəriyyətin ən dağıdıcı ixtiralarından bəzilərinə imza atıb, digər tərəfdən isə adını dünyanın ən nüfuzlu Sülh Mükafatına verib. Nobel bəşəriyyəti qanla ləkələyən partlayıcı maddələrin ixtiraçısı kimi xatırlanmaq əvəzinə, sülhü təşviq edən bir miras qoymağa çalışıb. Bu seçim onun şəxsi peşmançılığının və sosial vicdanının ən açıq göstəricisi kimi qiymətləndirilir.

Sfera.az mövzu ilə bağlı maraqlı yazı təqdim edir.

Bəşəriyyət əsrlər boyu barıtdan həm müharibələrdə, həm də dağların yarılması, yolların çəkilməsi kimi mühəndislik işlərində istifadə edib. Lakin barıtın gücü məhdud idi və onun idarə edilməsi çətinlik yaradırdı. Alfred Nobelin elmi axtarışları məhz bu məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq istəyi ilə başlayıb.

Nitroqliserinin fövqəladə gücünü kəşf edən Nobel, eyni zamanda onun nə qədər təhlükəli maddə olduğunu da anlayırdı. Bu maddəni daha təhlükəsiz və praktik hala gətirmək həyatının əsas məqsədinə çevrildi. Lakin bu yol ağır itkilərlə müşayiət olundu. Laboratoriya qəzaları baş verdi, hətta qardaşı Emil Nobel də bu sınaqlar zamanı həyatını itirdi. Buna baxmayaraq, Alfred Nobel geri çəkilmədi. O, yalnız ixtiraçı deyil, həm də risk almağı və sərhədləri aşmağı bacaran bir vizyoner idi.

Nobelin ən məşhur ixtirası olan dinamit, nitroqliserinin uducu maddə ilə birləşdirilməsi nəticəsində daha stabil hala gətirildi. Bu ixtira əvvəlcə mədənçilik və infrastruktur layihələri üçün nəzərdə tutulsa da, qısa müddət sonra müharibələrin əsas silahlarından birinə çevrildi.

Alfred Nobel təkcə alim deyil, eyni zamanda dünyada 90-dan çox silah və sursat fabrikinin sahibi olan nüfuzlu sənayeçi idi. O, dinamit, tüstüsüz barıt və digər hərbi texnologiyalar üzərində çalışaraq böyük sərvət əldə etmişdi. Nobel silahların çəkindirici güc yaradaraq sülhə xidmət edəcəyinə inanırdı. Lakin reallıqda o, ömrü boyu müharibə sifarişlərindən gəlir götürməyə davam etdi.

Onun həyatında dönüş nöqtəsi “ölüm taciri” kimi tanınması oldu. Bu ictimai damğa Nobelin daxili dünyasında ciddi sarsıntı yaratdı. Məhz bu səbəbdən o, vəsiyyətnaməsində böyük sərvətinin əsas hissəsini fizika, kimya, tibb, ədəbiyyat və xüsusilə sülh sahəsində bəşəriyyətə ən böyük töhfə verən şəxslərə təqdim olunacaq fondun yaradılmasına yönəltdi.

Cəmiyyət onu məhvin simvolu kimi görsə də, Alfred Nobel öz irsini elmə və sülhə həsr etdi. Nobel Sülh Mükafatı bir çoxları üçün onun vicdanının səsi, daxili peşmanlığının təcəssümü idi. O, silah sənayesindən qazandığı sərvəti bəşəriyyətin daha yaxşı gələcəyi naminə xərcləmək istəyirdi və tarixdə yaxşı adla qalmaq arzusunda idi.

Alfred Nobelin hekayəsi təkcə partlayıcı maddələrin və kimyanın tarixi deyil. Bu, bir insanın öz keçmişi ilə üzləşərək irsini yenidən yazmaq cəhdinin hekayəsidir. Bu gün “Nobel” deyildikdə ilk ağla gələn dinamit yox, Nobel Sülh Mükafatıdırsa, bu, onun tarixi yaddaşı dəyişdirməkdə nə qədər uğurlu olduğunun ən güclü sübutudur.

Milyonlarla insanın həyatına son qoydu