600 milyon insan risk altında - VƏZİYYƏT PİSLƏŞİR
Dünyada dənizə çıxışı olmayan 32 inkişaf etməkdə olan ölkədə yaşayan insanların təxminən 57 faizi sağlam qidalanmaq üçün kifayət qədər vəsaitə malik deyil. Bu ölkələrdə hər altı nəfərdən biri aclıqla üzləşir.
Sfera.az xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatlarında bildirilib.
Təxminən 600 milyon insanın yaşadığı bu ölkələr ərzaq təminatı və beynəlxalq bazarlara çıxış baxımından ciddi çətinliklərlə üzləşirlər. Onların qonşu ölkələrin nəqliyyat marşrutlarından asılılığı fermerlər, sahibkarlar və istehlakçılar üçün xərcləri artırır.
BMT-nin 2025-ci ildə apardığı araşdırmaya görə, dənizə çıxışı olmayan inkişaf etməkdə olan ölkələrdə idxal olunan malların hər tonuna düşən logistika xərcləri tranzit ölkələrlə müqayisədə 75 faiz, ixrac zamanı isə 63 faiz daha yüksəkdir.
Bu məsələlər oktyabrın əvvəlində Daşkənddə FAO və Özbəkistanın Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin təşkil etdiyi Qlobal Ərzaq Təhlükəsizliyi Texniki Forumunda müzakirə olunub.
Nəqliyyat xərcləri ərzağın qiymətinə təsir edir
Coğrafi mövqe təkcə kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınmasını bahalaşdırmır. Ərzaq, gübrə və yanacağın əlavə sərhədlərdən keçirilməsi və uzun məsafələrə daşınması da onların qiymətini artırır. FAO-nun baş iqtisadçısı Maksimo Torero bildirib ki, bu vəziyyətdən ən çox yoxsul ölkələr zərər görür. Çünki həmin dövlətlər ərzaq idxalından daha çox asılıdır və daşınma xərclərinin artması onların ərzaq alışını bahalaşdırır. İxracatçı ölkələr də çətinliklərlə üzləşirlər. Daşınma zamanı yaranan gecikmələr meyvə və tərəvəzin keyfiyyətini aşağı sala, məhsulun xarab olmasına və fermerlərin gəlirlərinin azalmasına səbəb ola bilər.
Torero iqlim dəyişikliyi və əhali artımını ərzaq istehsalına təsir edən əsas uzunmüddətli amillər sırasında göstərib. O, Qara dəniz və Hörmüz boğazında yaranan problemləri, eləcə də quraqlıq səbəbindən Panama kanalında gəmiçiliyə tətbiq edilən məhdudiyyətləri beynəlxalq kənd təsərrüfatı ticarəti üçün risklər kimi qeyd edib.
Özbəkistanın istehsalı artır, lakin idxaldan asılılıq qalır
Özbəkistan və Lixtenşteyn dünyada bütün qonşuları dənizə çıxışı olmayan ölkələr olan iki dövlət hesab edilir. Bu xüsusiyyət onların beynəlxalq ticarət marşrutlarından asılılığını artırır. FAO-nun məlumatına görə, 2024-cü ildə kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq Özbəkistanın ÜDM-nin təxminən 19 faizini təşkil edib.
Bununla belə, ölkə son onilliklərdə aclığın azaldılması istiqamətində irəliləyiş əldə edib. FAO-nun qiymətləndirməsinə əsasən, son on ildə kifayət qədər qidalanmayan əhalinin payı 3 faizdən aşağı olub. 2000-ci ildə isə bu göstərici təxminən 20 faiz təşkil edirdi. FAO-nun 2026-cı ilin iyul ayına olan qiymətləndirməsinə görə, Özbəkistanda taxıl istehsalının orta göstəricidən yüksək olacağı və təxminən 9 milyon tona çatacağı gözlənilir. Bunun 7,3 milyon tonunun buğda olacağı proqnozlaşdırılır. Bununla belə, 2026-2027-ci təsərrüfat ili üçün ölkənin buğda və buğda unu idxalına tələbatının 4,2 milyon ton olacağı ehtimal edilir. Xüsusilə Qazaxıstandan yüksək keyfiyyətli buğdaya tələbat qalmaqdadır.
Özbəkistanın kənd təsərrüfatı naziri İbrohim Abduraxmonov bildirib ki, ölkə artıq özünü dənizə çıxışı olmayan deyil, digər bazarlarla əlaqələndirilmiş dövlət kimi təqdim etməyə çalışır. Onun sözlərinə görə, bu əlaqələrin inkişafı üçün ölkələr arasında əməkdaşlıq vacibdir.
Su ehtiyatlarının idarə olunması əsas problemlərdəndir
Mərkəzi Asiyada ərzaq təhlükəsizliyi yalnız nəqliyyat və ticarətdən asılı deyil. Regionun kənd təsərrüfatı böyük ölçüdə suvarmaya əsaslanır, su ehtiyatları isə bir neçə ölkə arasında bölüşdürülür.Özbəkistan rəsmiləri təbii ehtiyatların idarə olunması, kənd təsərrüfatı tədqiqatları və yeni texnologiyaları birləşdirən regional təşəbbüs irəli sürürlər. Məqsəd fermerlər arasında bilik mübadiləsini gücləndirmək və müasir əkinçilik üsullarının tətbiqini genişləndirməkdir. FAO Özbəkistanın kənd təsərrüfatı qarşısında duran əsas problemlər sırasında su qıtlığını, torpaqların deqradasiyasını və iqlim dəyişikliyini göstərir. Təşkilatın ölkə ilə əməkdaşlıq proqramına rəqəmsal kənd təsərrüfatı, biomüxtəliflik və təbii ehtiyatların idarə olunması ilə bağlı təşəbbüslər daxildir.
Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi digər məqam isə istehsalın artmasının avtomatik olaraq əhalinin sağlam qidalanmasını təmin etməməsidir. Ərzağın qiymətinə emal, daşınma və paylama xərcləri ilə yanaşı, ailələrin gəlirləri və qiymət artımı zamanı göstərilən sosial dəstək də təsir edir.
BMT-nin Özbəkistandakı rezident koordinatoru Sabine Maçlın sözlərinə görə, ərzaq təhlükəsizliyi təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə və bərabər imkanlarla birlikdə nəzərdən keçirilməlidir. Xüsusilə sosial müdafiə mexanizmləri qiymətlər yüksəldikdə həssas ailələrin ərzağa çıxışını qorumağa kömək edə bilər.
Fatimə
Sfera.az
