İlber Ortaylının ilhamverici həyat hekayəsi
Türkiyədə tarix dedikdə, ağla gələn ilk adlardan biri, şübhəsiz ki, İlber Ortaylıdır. Kitabları, mühazirələri və televiziya proqramları ilə geniş auditoriyaya malik Ortaylı illərdir tarixi daha başa düşülən edən akademiklərdən biri kimi qəbul edilir. Bu gün İlbər Ortaylı müalicə aldıöı xəstəxanada vəfat edib. Bəs Osmanlı tarixi sahəsinə əhəmiyyətli töhfələr verən İlber Ortaylı kimdir?
Sfera.az vəfat edən İlber Ortaylının ilhamverici həyat hekayəsini təqdim edir.
Avstriyada başlayan bir həyat, Türkiyədə formalaşan akademik bir səyahət
İlber Ortaylı 21 may 1947-ci ildə Avstriyanın Bregenz şəhərində anadan olub. Krım tatar əsilli bir ailədən olan Ortaylının atası aviasiya mühəndisi Kamal Ortaylı idi. Ailəsi Ortaylı çox kiçik ikən Türkiyəyə köçüb və uşaqlığı İstanbul ilə Ankara arasında keçib.
Ortaylı təhsilinə Ankarada başlayıb, orta məktəb təhsilini İstanbuldakı Müqəddəs Corc Avstriya Liseyində davam etdirib. Lisey təhsilini Ankara Atatürk Liseyində başa vurub. Çoxdilli ailə mühitində böyüməsi ona sonrakı illərdə akademik təhsilində əhəmiyyətli bir üstünlük qazandırıb. 1965-ci ildə orta məktəb təhsilini başa vurduqdan sonra Ankara Universitetində tarix təhsili almışdır.
Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsində oxuyarkən Halil İnalcık, Şerif Mardin və Mümtaz Soysal kimi mühüm akademiklərin tələbəsi olmuşdur.
Çikaqo Universitetində təhsil aldıqdan sonra "Tənzimatdan Sonra Yerli İdarəetmələr" adlı dissertasiyası ilə doktorluq dərəcəsi almışdır. 1979-cu ildə "Osmanlı İmperiyasında Alman Təsiri" adlı əsəri ilə dosent, 1989-cu ildə isə professor olmuşdur.
1982-ci ildə universitetlərə tətbiq olunan siyasi sanksiyalara etiraz olaraq vəzifəsindən istefa vermişdir. Bu dövrdə o, Vyana, Berlin, Paris, Prinston, Moskva, Roma, Münhen, Strasburq, Yanina, Sofiya, Kiel, Kembric, Oksford və Tunis kimi şəhərlərdə mühazirələr, seminarlar və konfranslar verib. Topqapı Sarayı Muzeyinin direktoru və Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin müşaviri vəzifələrində çalışıb.
1989-cu ildə Türkiyəyə qayıdan Ortaylı professor olub və 1989-2002-ci illər arasında Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsində İnzibati Tarix kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışıb. 2002-ci ildə Qalatasaray Universitetinə keçib və daha sonra Bilkent Universitetində qonaq professor kimi mühazirələr oxuyub.
Qalatasaray Universiteti Hüquq Fakültəsində və MEF Universiteti Hüquq Fakültəsində Türk Hüquq Tarixi dərslərini tədris edib. Həmçinin Qalatasaray Universiteti Senatının üzvü olub.
2005-ci ildə Topqapı Sarayı Muzeyinin direktoru təyin edilib. Təxminən yeddi il bu vəzifədə çalışan Ortaylı, yaş məhdudiyyətlərinə görə 2012-ci ildə təqaüdə çıxıb və vəzifələrini Haluk Dursuna təhvil verib. Daha sonra Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin müşaviri vəzifəsində çalışıb.
Beynəlxalq Osmanlı Araşdırmaları Komitəsinin, Avropa İran Araşdırmaları Cəmiyyətinin və Avstriya-Türkiyə Elmlər Forumunun üzvü olan Ortaylı çoxsaylı akademik tədqiqatlarda və beynəlxalq simpoziumlarda iştirak edib.
Akademik işlərindən əlavə, Ortaylı televiziya proqramları ilə geniş auditoriyaya malik idi və tarixi bilikləri daha başa düşülən bir dildə uğurla çatdırırdı. O, ekranda "İlber Ortaylı ilə", "İlber Ortaylı ilə Tarix Dərsləri", "Zaman İtmir" və "Söhbət Kralı" kimi proqramlarla çıxış edib.
Tarix sahəsindəki əsərləri də geniş oxucu kütləsinə çatıb. "İmperiyanın ən uzun əsri", "Osmanlı İmperiyasını yenidən kəşf etmək", "Türkiyənin son tarixi", "Türklərin tarixi" və "Bir ömür necə yaşamaq olar" onun ən məşhur kitabları arasındadır.
Ortaylını fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biri də bir çox dilləri bilməsidir. O, alman, rus, ingilis, fransız, italyan və fars dillərində yüksək səviyyədə danışır və həmçinin latın dilini yaxşı bilirdi. Televiziya proqramlarında kompüterdən istifadə etmədiyini və tərcümeyi-halı ilə bağlı internetdə yayılan qeyri-dəqiq məlumatlardan narahat olduğunu dilə gətirib.
Aynil