Akalkuliya nədir? - Həyatımıza TƏSİRİ
Gündəlik həyatımız rəqəmlərlə hörülmüş bir tor kimidir. Səhər bizi oyandıran zəngli saatın səsindən tutmuş hansı qəhvə qurtumunu içdiyimizi bilməyə qədər hər an ətrafımızda rəqəmlər olur. Bəs bir gün bu rəqəmlər mənasız formalara çevrilsə necə olar?
Beynimizin rəqəmləri qavramasıdakı qarışıqlıq gündəlik həyatın ən kiçik detallarını belə poza bilər. Akalkuliya məhz belə bir ssenarini təsvir edir. Bəs akalkuliya nədir?
Sfera.az mövzu ilə bağlı maraqlı məlumat verir.
Hər gün şüursuz olaraq minlərlə kiçik riyazi qərarlar veririk. İşə gedərkən "avtobus 7 dəqiqəyə burada olacaq" deyə düşünmək, maaş gününü hesablamaq və ya səhər yeməyində nə qədər kalori qəbul etdiyimizi təxmin etmək... bütün bunlar beynimizin inanılmaz koordinasiyası sayəsində mümkündür. Lakin beyin zədələnməsi və ya insult bu mürəkkəb şəbəkəni poza bilər. Akalkuliya beynin rəqəm emalı ilə əlaqəli sahələrinin zədələnməsindən qaynaqlanır. Bu, adətən insult keçirmiş insanlarda müşahidə olunur. Tədqiqatlar göstərir ki, bu, insult xəstələrinin təxminən 30-60%-də baş verir. Bu o deməkdir ki, insultdan sağ qalan hər üç nəfərdən biri rəqəmlərlə hansısa şəkildə yenidən əlaqə qurmalı ola bilər.
Beyin hərəkətlərimizdən və duyğularımızdan tutmuş yaddaşımıza və qərar qəbul etmə qabiliyyətlərimizə qədər hər şeyi təşkil edən inanılmaz bir sistemdir.
Lakin, bu sistemin hər hansı bir hissəsi zədələndikdə, nəticələr olduqca mürəkkəb ola bilər. Zədə beynin sol tərəfində baş verərsə, insan dil emalı və ya yaddaş problemləri ilə qarşılaşa bilər. Sağ tərəf təsirləndikdə, görmə və məkan qavrayışı pozğunluqları yaranır. Akalkuliya beynin tək bir sahəsi ilə məhdudlaşmır. Rəqəmləri anlamaq və emal etmək beynin bir çox sahəsinin əməkdaşlığını tələb edir.
Sol yarımkürə dili deşifrə etməyə imkan verir, sağ yarımkürə isə vizual nümunələri anlamağa kömək edir. Beynin arxa hissəsi ölçüləri, ön hissəsi isə hesablamaları idarə edir. Bu sahələrdən biri belə zədələndikdə, rəqəmlər birdən yad dil kimi görünə bilər. İnsan bir rəqəmi bildiyini hiss edə bilər, amma deyə bilməz; və ya "üç" demək istədikdə "səkkiz" deyə bilər. Daha ağır hallarda, insan "5" rəqəmini görsə də, nəyi təmsil etdiyini bilmədən rəqəmlərin mənasını tamamilə itirə bilər.
Akalkuliya sadəcə "riyazi problem" deyil, insanın bütün həyatına təsir edən bir vəziyyətdir.
İnsultdan sonra bu vəziyyəti yaşayan bir çox insan pullarını idarə etməkdə çətinlik çəkdiyini deyir. Sadə bir bank əməliyyatı, "PİN kodunuzun üçüncü rəqəmini daxil edin" kimi kiçik bir addım onlar üçün böyük bir maneəyə çevrilə bilər. Eynilə, dərman vaxtlarını və ya dozalarını izləmək mürəkkəb bir işə çevrilə bilər. Bəziləri əczaçılarından və ya baxıcılarından tamamilə asılı vəziyyətə düşürlər. Hətta mikrodalğalı sobanı işlətmək, paltaryuyan maşını qurmaq və ya saatı oxumaq belə çətinləşir, çünki hər şey rəqəmlərlə doludur. Bu, təkcə praktik problemlər deyil, həm də emosional yük yaradır. Akalkuliya xəstələri tez-tez utanc, çatışmazlıq və qəzəb hissləri barədə məlumat verirlər.
Təəssüf ki, akalkuliya hələ də tibb dünyasında yaxşı tanınmır. Hətta insult reabilitasiya qaydalarında da bu vəziyyətlə bağlı xüsusi bir bölmə tapmaqda çətinlik çəkirlər. Buna baxmayaraq, 25 yaşdan yuxarı hər dörd nəfərdən biri həyatı boyu insult riski ilə üzləşir. Buna baxmayaraq, akalkuliya çox vaxt diaqnoz qoyulmamış qalır. Bunun bir səbəbi, bu pozğunluğun səhiyyə işçilərinin təlimində nadir hallarda müzakirə edilməsidir. Bəzi xəstələr hətta terapevtlərindən kömək istəyərkən "Bu işdə sizə kömək edə bilmərəm" cavabı aldıqlarını bildirirlər. Bunun səbəbi, əksər terapevtlərin akalkuliya ilə mübarizə üsulları üzrə təlim keçməmələridir.
Nəticədə, bu pozğunluğu olan bir çox insan nə yaşadıqlarını belə başa düşmədən özləri öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkirlər. Bəziləri hətta vəziyyətlərinin adını belə bilmirlər; "Rəqəmləri unutmuşam" deyərək bunu rədd edirlər. Akalkuliya kiçik bir idrak pozğunluğu kimi görünsə də, əslində insanın müstəqilliyini əlindən ala bilər. Buna görə də, bəlkə də, yalnız insultdan sonra hərəkəti bərpa etməyə deyil, həm də rəqəmlərin mənasını anlamağa diqqət yetirməyin vaxtıdır.
Aynil