Babi Yar faciəsi: Nasist cinayətləri və ya SSRİ yəhudilərin qətlini necə gizlədirdi?
Sentyabrın 29-da ukraynalılar Babi Yar faciəsi qurbanlarının xatirəsini ehtiramla yad edirlər.
Sfera.az bildirir ki, 84 il əvvəl bu gün nasistlər işğal altındakı Kiyevdə dinc sakinlərin kütləvi edamına başlayıblar.
1941-ci il sentyabrın 29-dan 30-a qədər nasistlər 33 mindən çox Kiyev yəhudisini edam ediblər. Tarixçilərin hesablamalarına görə, bu yerdə 100 mindən çox yəhudi, qaraçı, ukraynalı millətçilər, digər silahsız mülki şəxslər və sovet hərbi əsirləri edam edilib.
Babi Yar faciəsinin tarixi
Ukrayna Milli Xatirə İnstitutunun məlumatına görə, Kiyevin şimal-qərbində yerləşən Babi Yar dərəsi Ukraynada Holokostun simvoluna çevrilib. 1941-ci ilin sentyabrından 1943-cü ilin sentyabrına qədər nasist təhlükəsizlik polisi və Təhlükəsizlik Xidmətinin Eyzantsqruppeni, Kiyevin hərbi və mülki hakimiyyət orqanları ilə birlikdə müntəzəm olaraq bu ərazidə silahsız insanları edam edirdi. Babi Yar 100.000-dən çox mülki vətəndaş və hərbi əsir üçün kütləvi məzarlığa çevrilib:
1941-ci il sentyabrın 19-da Wehrmacht qoşunları Kiyevə daxil olub və ilk edamlar sentyabrın 27-də başlayıb. Ertəsi gün nasistlər şəhərdəki bütün yəhudilərə Deqtyarevskaya və Melnikova küçələrinin küncünə toplaşmağı əmr edən bildirişlər asıblar.
Sentyabrın 29-da on minlərlə yəhudi "Ölüm yolu" ilə Lukyanovskaya meydanından Melnikova küçəsi ilə Yəhudi qəbiristanlığının birinci qapılarına, Kaqatnaya küçəsi (indiki Xoxlovlar ailəsi küçəsi) və Lagernaya küçəsi (indiki Doroqojitskaya küçəsi) ilə aparılıb. Bratskoye qəbiristanlığına çatmazdan əvvəl onların pullarını, sənədlərini, zinət əşyalarını götürüb, əşyalarını və üst paltarlarını qoyub getməyə məcbur ediblər. Qəbiristanlığın sonunda, yəhudilər dərənin kənarına tərəf döndərilib və burada təxminən yarım kilometrlik bir ərazidə güllələniblər.
Saat 18:00-da nasistlər təxminən 22.000 adamı öldürüb, qalanları isə ertəsi gün edam edilib - 29-30 sentyabr tarixləri arasında ümumilikdə 33.771 nəfər öldürülüb.
Nasistlər oktyabrda daha bir neçə qırğın törədiblər. Atışmalar 1943-cü ilə, Üçüncü Reyx qoşunları Kiyevi tərk edənə qədər davam edib.
Sovet hökuməti uzun müddət Babi Yar faciəsinə səssiz qalıb. Dövlət səviyyəsində yəhudilərin kütləvi edamları ilə bağlı müzakirələr 29 sentyabr 1966-cı ildə ukraynalı dissidentlər İvan Dziuba və Viktor Nekrasovun iştirakı ilə baş vermiş faciənin 25-ci ildönümündə keçirilən kortəbii mitinqdən sonra başlayıb.
Sovet rəhbərliyi Babi Yarda nasist qurbanlarının xatirəsini silməyə çalışırdı, çünki edam edilənlər arasında İkinci Dünya Müharibəsindən sonra “köksüz kosmopolitlər” və “beynəlxalq kapitalizmin agentləri”, Ukrayna “burjua millətçiləri və “müharibə əsiri”, “vətən əsiri” hesab edilən yəhudilər də var idi.
Kiyevin mülki yəhudilərinin Babi Yarda qətlə yetirilməsinə həsr olunmuş “Menora” abidəsi 1991-ci il sentyabrın 29-da faciənin 50-ci ildönümündə ucaldılıb.
Kiyevdə Babi Yar faciəsi qurbanlarının layiqincə anılması SSRİ-nin dağılmasından və Ukrayna müstəqillik əldə etdikdən sonra başlayıb.
2022-ci ildə isə Rusiya Babi Yarı yenidən vurub
2022-ci il martın 1-də Kiyev televiziya qülləsinin ruslar tərəfindən atəşə tutulması zamanı Babi Yar qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış abidənin yanına da mərmi düşüb. Holokost zamanı öldürülən yəhudilərin xatirəsini yad etmək üçün abidəyə gələn 5 nəfər yaralanıb. Ukrayna prezidenti Zelenski həmin gün Kiyevdə Babi Yarın atəşə tutulmasına münasibət bildirib və qeyd edib ki, tarix təkrarlanır.
“Babi Yarın üzərinə bomba düşəndə dünya susursa, niyə "Bir daha heç vaxt"ı 80 il təkrarlayaq?" - deyə o yazıb.
Xanım
