Niyə insanlar orta əsrlərdə özlərini ilana dişlədirdilər?
Orta əsrlərdə ilan sancmaları təkcə bədbəxt hadisələr deyildi. Bəzən bu ölümcül qarşılaşma qəsdən edilmiş bir müalicə növü idi. Zəhərli heyvanların dişləmələri tibbi mətnlərdə tez-tez xatırlanırdı. Xüsusilə ilanlar həm təhlükəli, həm də şəfalı sayılırdı. Bu dövrdə bəzi müalicələr ağlasığmaz üsullarla tətbiq olundu. Bunlardan ən təəccüblü olanı ilan sancma yolu ilə toxunulmazlıq əldə etmək inancı idi.
Sfera.az mövzu ilə bağlı maraqlı yazı təqdim edir.
13-cü əsrin sonlarına doğru Qərbi Avropada təhsil almış həkimlər Yunan, Roma və Ərəb təbabətinin çoxsaylı mənbələrinə çıxış əldə etdilər.
Bu mətnlərdə ən çox tədqiq edilən canlılar arasında zəhərli heyvanlar da var idi. Ən çox yayılmış növlər zəhərli ilanlar və quduz itlər idi. Quduz itlər hətta “zəhərli tüpürcəklərinə” görə bu kateqoriyaya daxil ediliblər. Bu siyahıda ara-sıra əqrəblər və hörümçəklər görünsə də, ilanlar həmişə mərkəzdə olub.
Orta əsrlərdə heyvanların təsnifatı müasir zoologiyadan fərqlənirdi. Heyvanlar ümumiyyətlə hərəkətlərinə görə təsvir edilmişdir: uçmaq, üzmək, gəzmək və sürünmək. İlanlar kərtənkələlərlə birlikdə "sürünənlər" kateqoriyasına aid edilir və bu qrupun ən təhlükəli canlıları hesab edilirdi.
Doğrudanmı ilan sancması müalicə üsulu idi?
Qədim mənbələrə əsaslanan "theriakē" ənənəsi ilan sancmasına toxunulmazlıq yaradan təcrübə kimi baxırdı. Galen'in "De theriaca ad Pisonem" və "De theriaca ad Pamphilianum" əsərlərində ilan zəhərinə qarşı hazırlanmış bir antidot olan "theriac" xüsusilə ətraflı təsvir edilmişdir. Maraqlıdır ki, bu qarışığa ilan əti də daxildir.
Bəzən insanlar zəhərə qarşı müqavimət göstərmək üçün kiçik dozalarda zəhərə məruz qalır və ya ilanlar tərəfindən yüngülcə dişlənirdilər. Bu cəhd bədəni potensial zəhərlənmələrə qarşı gücləndirmək üçün edilib. Həm də bir növ təbii peyvənd kimi görünürdü.
İlan zəhərini antidota çevirmək ideyası birinci əsrdə yaşamış Andromaxa gedib çıxır.
Onun hazırladığı "Böyük Teriak" Galen tərəfindən şiddətlə tövsiyə edilən bir antidot idi. Bu formula əsrlər boyu Avropa əczaçılıq ədəbiyyatında davam etdi. Tərkibində ilan əti, müxtəlif otlar, bəzən də mineral komponentlər var idi.
Tibbi mətnlərdə ilanlar ümumiyyətlə üç adla xatırlanırdı: ilan, gürzə və asp. “Gürzə” sözü tez-tez Vipera berus növünə aid edilsə də, orta əsrlərdə bu ad demək olar ki, bütün zəhərli ilanlar üçün istifadə olunurdu. “Asp” sözünə xüsusilə zəhərli ilanlar üçün üstünlük verilirdi. O dövrdə ilan növləri müasir bioloji təsnifatlardan kənara çıxaraq mifik və ya simptomatik xüsusiyyətlərinə görə adlanırdı.
Xanım
