Dəmir yolu ilə daşımalar artır: Məhsullar ucuzlaşacaq?
Azərbaycanda dəmir yolu ilə yükdaşımaların artması logistika xərclərinin və məhsulların qiymətinin dəyişməsi məsələsini gündəmə gətirir. Daşınma zamanı vaxta və xərclərə qənaət edilməsi məhsulların maya dəyərinə müsbət təsir göstərə bilər.
Sfera.az xəbər verir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda dəmir yolu ilə 13 milyon 882 min ton yük daşınıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1 milyon 374,8 min ton və ya 11 faiz çoxdur.
Hesabat dövründə ölkədə bütün nəqliyyat vasitələri ilə 183 milyon 72,9 min ton yük daşınıb. Ümumi yükdaşımaların 63,5 faizi avtomobil nəqliyyatının, 25,1 faizi boru kəmərlərinin, 7,6 faizi isə dəmir yolunun payına düşüb.
Dəmir yolu hansı üstünlükləri yaradır?
Dəmir yolu xüsusilə iri həcmdə və uzun məsafələrə daşınan yüklər üçün əhəmiyyətli nəqliyyat vasitəsidir. Yanacaq sərfiyyatı, bir reysdə daşına bilən yükün həcmi və daşınmanın təşkili kimi amillər müəyyən marşrutlarda dəmir yolunu avtomobil nəqliyyatı ilə müqayisədə daha sərfəli edə bilər. Bu üstünlüklər ərzaq məhsulları, taxıl, gübrə, tikinti materialları və sənaye xammalının daşınmasında əhəmiyyət daşıyır. Daşınma xərclərinin azalması idxalçı və istehsalçıların ümumi xərclərini aşağı sala bilər.
Bununla belə, dəmir yolunun hər məhsul və marşrut üçün daha ucuz olması şərt deyil. Yükün dəmir yolu stansiyasına çatdırılması, vaqonlara yüklənməsi, boşaldılması və son ünvana aparılması əlavə xərc yarada bilər. Buna görə də ümumi logistika xərcini qiymətləndirərkən yalnız dəmir yolu tarifinə deyil, bütün daşınma zəncirinə baxılmalıdır.
Qiymətlər nə qədər ucuzlaşa bilər?
Daşınma xərclərinin azalmasının istehlakçı qiymətlərinə təsiri bir neçə amildən asılıdır. İlk növbədə, nəqliyyat xərclərinin məhsulun maya dəyərində hansı paya malik olduğu nəzərə alınmalıdır. Əgər həmin pay kiçikdirsə, daşınma zamanı əldə olunan qənaət son satış qiymətində böyük dəyişiklik yaratmaya bilər. Digər tərəfdən, məhsulun qiymətini yalnız logistika xərcləri müəyyən etmir. İstehsal və idxal qiymətləri, valyuta məzənnəsi, gömrük ödənişləri, anbar xərcləri, ticarət əlavələri və bazardakı rəqabət də mühüm rol oynayır. Məsələn, idxal olunan tikinti materiallarının daşınma xərcləri azalsa belə, həmin dövrdə istehsalçı qiymətləri və ya digər xərclər yüksələrsə, son satış qiyməti aşağı düşməyə bilər. Əksinə, logistika xərclərindəki qənaət rəqabətli bazarda alıcılara daha münasib qiymət şəklində ötürülə bilər.
Tranzit imkanlarının genişlənməsi nə vəd edir?
Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində iştirakının genişlənməsi də dəmir yolu daşımalarının iqtisadi əhəmiyyətini artırır. Orta Dəhliz Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaları üçün dəmir yolu, dəniz və avtomobil nəqliyyatını birləşdirən marşrutdur. Bu marşrut üzrə daşımaların səmərəliliyinin artırılması tranzit müddətinə və logistika xərclərinə təsir göstərə bilər. 2026-cı ilin sentyabrında Orta Dəhliz üzrə yükdaşıma tariflərinin optimallaşdırılması məsələsi də müzakirə olunub. Bu istiqamətdə tariflərin rəqabətədavamlı olması və marşrut boyunca koordinasiyanın yaxşılaşdırılması yük axınlarının cəlb edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin tranzit yüklərin artması ilə daxili bazarda satılan məhsulların ucuzlaşmasını eyniləşdirmək olmaz. Tranzit daşımalar əsasən Azərbaycan ərazisindən keçən beynəlxalq yükləri əhatə edə bilər. Bu fəaliyyətin ölkə daxilində qiymətlərə təsiri isə yerli təchizat zəncirlərinə, logistika xidmətlərinin qiymətinə və yaranan iqtisadi faydanın bölüşdürülməsinə bağlıdır.
Beləliklə...
Dəmir yolu ilə yükdaşımaların artması Azərbaycanın nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi və müəyyən məhsulların daşınmasında xərclərin optimallaşdırılması üçün imkan yaradır. Bununla belə, qiymətlərin aşağı düşməsi üçün təkcə yük həcminin artması kifayət etmir. Daşınma tariflərinin sərfəli olması, infrastrukturun səmərəli işləməsi, əlavə logistika xərclərinin azalması və bazarda rəqabətin güclənməsi də vacibdir.
Beləliklə, dəmir yolu ilə daşımaların artması məhsulların ucuzlaşmasına şərait yarada bilər, lakin bu təsirin nə qədər olacağını müəyyən etmək üçün faktiki daşınma xərclərinin və məhsulların qiymət dinamikasının ayrıca təhlili tələb olunur.
Fatimə
Sfera.az
