Bəzi ölkələr üçlü böhranla üz-üzə- Yüz milyonlarla insan təhlükədə
Bu həftə Banqkokda Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) və Dünya Bankının illik toplantılarında çıxış edən BMT-nin İnkişaf Proqramının (BMTİP) rəhbəri Aleksandr De Kroo “həmrəyliyə və qlobal fəaliyyətə” çağırıb.
Sfera.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, toplantılar ərəfəsində BMTİP enerji, iqlim və borcla bağlı böhranların getdikcə dərinləşməsindən irəli gələn riskləri təsvir edən “Bərpa olunmağa vaxt yoxdur” adlı hesabat dərc edib.
“The Guardian” yazır ki, Yaxın Şərqdə hərbi əməliyyatların yenidən başlamasından sonra son həftələrdə neftin qiyməti yenidən bir barel üçün 100 dolları ötüb. Hesabatda bildirilir ki, bu ilin əvvəlində İranda müharibə başlayandan bəri dünyanın ən yoxsul əhalisinin 130 milyon nəfərədək hissəsi hökumətlərin fövqəladə tədbirləri sayəsində yüksək qiymətlərin tam təsirindən qorunub. Lakin hesabat müəllifləri xəbərdarlıq edirlər ki, əhalini artan xərclərdən qorumaq üçün lazım olan resurslar tükəndiyindən, həmin insanların çoxu hazırda risk altındadır.
“İndi ölkələrin siyasətlərini dəyişdirdiyini və qiymət artımının davam etməsinə imkan verdiyini görürük. Onlar siyasətlərini dəyişirlər, çünki başqa seçimləri yoxdur, çünki büdcə imkanları tamamilə tükənib. Biz on milyonlarla, hətta yüz milyonlarla insanı yenidən yoxsulluğa sürükləyə biləcək əsl fırtınanın şahidiyik”, — De Kroo bildirib.
Eyni zamanda, bəlkə də son 1000 ilin ən şiddətli El-Ninyo iqlim hadisəsinin genişmiqyaslı məhsul itkisinə səbəb olacağı və ekstremal hava hadisələri riskini artıracağı gözlənilir. Bununla yanaşı, qlobal miqyasda istiqrazların kütləvi satışı dövlət borclanmasının dəyərini yüksəldir.
De Kroo deyib: “Bu gün inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün istiqrazlar vasitəsilə maliyyələşmənin dəyəri 9 faiz təşkil edir. Bu, çox, həddindən artıq yüksək qiymətdir”.
O əlavə edib ki, vəziyyətin indidən yaz fəslinədək daha da pisləşəcəyi gözlənilir.
“Qeyd etdiyimiz hər üç amil - yanacağın qiymətləri, El-Ninyo və istiqraz bazarları ilə bağlı, təəssüf ki, hazırda heç birində tunelin sonunda işıq görmürük”, — BMTİP rəhbəri vurğulayıb.
Onun xəbərdarlığı bazar günü borc problemləri üzrə fəaliyyət göstərən Debt Justice kampaniya qrupunun dərc etdiyi ayrıca araşdırmanın nəticələri ilə də üst-üstə düşür. Həmin araşdırmada yüksək borc xidmətinin sosial nəticələri vurğulanır.
BVF tərəfindən borc böhranı yaşayan və ya belə bir böhran riski altında olan ölkələr kimi təsnif edilən aşağı gəlirli dövlətlər 2019-cu ildən bəri təhsil büdcələrini orta hesabla 8 faiz, ümumi dövlət xərclərini isə 2 faiz azaldıblar.
Debt Justice təşkilatının icraçı direktoru Heydi Çou bildirib:
“Yüksək borclanma səviyyəsi insanların səhiyyə və təhsil xidmətlərinə çıxışına dağıdıcı təsir göstərir. Borcların, xüsusilə də banklar, hedc-fondlar və neft ticarəti ilə məşğul olan şirkətlər kimi ən yüksək faizlə borc verən kreditorlar qarşısındakı öhdəliklərin təcili şəkildə silinməsinə ehtiyac var”.
De Kroo bildirib ki, BMTİP ən çox zərər çəkmiş ölkələrin bəziləri üçün borc yükünün azaldılması səylərinə qarşı deyil. Lakin onun sözlərinə görə, danışıqlar aylarla davam edə bilər və buna görə də daha təcili tədbirlər görülməlidir.
COVID böhranı zamanı G20 ölkələri inkişaf etməkdə olan dövlətlərin borc ödənişlərini müvəqqəti olaraq dayandırmışdılar.
De Kroo həmçinin mərkəzi bankların sərəncamında olan likvidlik təminatı tədbirlərinə, o cümlədən valyuta svop xətlərinə diqqət çəkib. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi bu mexanizmlərdən son maliyyə böhranları zamanı bazarlarda durğunluğun qarşısını almaq üçün istifadə edib.
“Faydalı ola biləcək tədbirlərdən biri müəyyən səviyyədə likvidliyin təmin edilməsidir”, — deyə o bildirib.
