Bu ölkələrdəki məktəblərdə hicab qadağası var
Dünyanın müxtəlif ölkələrində məktəblərdə dini geyim və simvollarla bağlı fərqli qaydalar tətbiq olunur.
Bəzi dövlətlər dünyəvilik prinsipini əsas gətirərək şagirdlərin görünən dini simvollardan istifadəsini məhdudlaşdırır, bəzi ölkələrdə isə yalnız üzü tam örtən niqab və burqa kimi geyimlər qadağan edilir.
Bu səbəbdən hicab qadağası ilə üz örtüyünə qoyulan məhdudiyyətləri bir-birindən ayırmaq vacibdir.
Sfera.az-ın araşdırmasına əsasən, məktəblərdə hicaba ən aydın və uzunmüddətli məhdudiyyət tətbiq edən ölkələrdən biri Fransadır. 2004-cü ildən qüvvədə olan qanuna əsasən, dövlət məktəblərində şagirdlərin dini mənsubiyyətini açıq şəkildə göstərən geyim və simvollardan istifadə etməsinə icazə verilmir. Qanunun tətbiqi ilə bağlı rəsmi izahda İslam hicabı, kipa və böyük ölçülü xaç kimi dini simvollar ayrıca qeyd olunub.
Avstriyada isə məktəblərdə hicabla bağlı yeni qayda 2026-cı il sentyabrın 1-dən qüvvəyə minib. Hazırda 14 yaşını tamamlamamış qız şagirdlərin məktəbdə İslam ənənəsinə uyğun baş örtüyü taxmasına qadağa qoyulur. Qaydanın konstitusiyaya uyğunluğu ölkənin Konstitusiya Məhkəməsində araşdırılır və qərarın 2027-ci ilin ilk yarısında açıqlanması gözlənilir.
Belçikada isə vəziyyət ölkə üzrə vahid deyil. Xüsusilə Flandriya İcmasının rəsmi təhsil sistemində şagirdlərin görünən dini simvollar taxmasına qadağa tətbiq edilir. Bu məhdudiyyət hicabı da əhatə edir.
2024-cü ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Flandriya təhsil sistemindəki bu qaydanı araşdıraraq onun Konvensiyanın 9-cu maddəsi ilə ziddiyyət təşkil etmədiyi qənaətinə gəlib.
Kosovoda da dövlət məktəblərində dini geyimlə bağlı məhdudiyyət mövcuddur. Ölkənin Ombudsmanının hesabatında 2014-cü il Təhsil Nazirliyi təlimatının dövlət məktəblərində dini geyimi qadağan etdiyi və bu qaydanın praktikada əsasən hicab taxan qızlara tətbiq olunduğu bildirilir. 2025-ci ilin oktyabrında isə Kosovo Ali Məhkəməsi dövlət təhsil müəssisələrində İslam baş örtüyünə qoyulan qadağanın ləğvi tələbi ilə bağlı iddianı rədd edib.
Mərkəzi Asiyada da bir sıra ölkələrdə məktəb geyimi və dini geyimlərlə bağlı məhdudiyyətlər mövcuddur. Qazaxıstanda dövlət məktəblərində məcburi məktəb forması tətbiq edilir və rəsmi qaydalara əsasən dini konfessiyalara aid geyim elementlərinin məktəb formasına daxil edilməsinə icazə verilmir. Dövlət qurumları bu tələbin məktəbin dünyəvi xarakteri ilə əlaqəli olduğunu bildirib. Tacikistanda isə hicabla bağlı məhdudiyyət daha sərtdir.
Ölkə üzrə məlumatlarda Təhsil Nazirliyinin məktəblərdə hicabın istifadəsini qadağan edən geyim qaydaları tətbiq etdiyi, ənənəvi baş örtüyünə isə icazə verildiyi qeyd olunur. 2024-cü ildə qəbul edilən dəyişikliklərlə “milli mədəniyyətə yad” hesab edilən geyimlərin istifadəsinə də daha geniş məhdudiyyətlər gətirilib.
İtaliyada isə məktəblərdə üz örtüyünün qadağan edilməsi ilə bağlı yeni təşəbbüs gündəmə gəlib. 2026-cı ilin sentyabrında Baş nazir Corca Meloni məktəblərdə burqa və niqabın qadağan edilməsini nəzərdə tutan tədbirin hazırlanacağını açıqlayıb. Lakin bu məsələ hələ qüvvədə olan qanun kimi təqdim edilə bilməz və açıqlanan təşəbbüs adi hicaba deyil, üzü örtən geyimlərə aiddir.
Beləliklə, məktəblərdə hicab və ya görünən dini geyimlərə məhdudiyyət tətbiq edən əsas nümunələr arasında Fransa, Avstriya, Belçikanın Flandriya regionu, Kosovo, Qazaxıstan və Tacikistanı göstərmək mümkündür.
Ölkələrdə tətbiq olunan qaydaların hüquqi əsasları da fərqlidir. Bəzi dövlətlər dünyəvilik və dini neytrallığı, bəziləri vahid məktəb formasını, digərləri isə şəxsiyyətin müəyyənləşdirilməsi və təhlükəsizlik məsələlərini əsas götürüb.
Bəsti Rəfizadə
