ABŞ-də süni intellekt mərkəzlərinə etirazlar artır - Su problemi
ABŞ-də süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı yeni bir mübahisəyə səbəb olub. Ölkənin müxtəlif şəhərlərində süni intellekt üçün nəzərdə tutulan məlumat mərkəzlərinin (data center) tikintisinə qarşı etirazlar keçirilir. Sakinlər bu obyektlərin elektrik enerjisinə və su ehtiyatlarına əlavə yük yaradacağından, ətraf mühitə təsir göstərəcəyindən və yerli infrastrukturun xərclərini artıracağından narahatdırlar.
Sfera.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, etirazların ən ciddi hiss olunduğu şəhərlərdən biri Filadelfiyadır. Burada aktivistlər yeni məlumat mərkəzlərinin tikintisinə moratorium tətbiq edilməsini tələb edirlər.
Məsələ xüsusilə əvvəllər böyük sənaye müəssisələrinin yerləşdiyi ərazilərdə həssas qarşılanır. Filadelfiyanın Qrays Ferri rayonunda yaşayan Şomar Pitts uşaqlığını ABŞ-nin şərq sahilindəki ən böyük neft emalı müəssisələrindən birinin yaxınlığında keçirib. Söhbət 2019-cu ildə böyük partlayışdan sonra fəaliyyətini dayandıran "Philadelphia Energy Solutions" zavodundan gedir.
Pitts və digər yerli sakinlər uzun illər sənaye çirklənməsinin yaratdığı problemlərlə üzləşdiklərini bildirirlər. Buna görə də onların fikrincə, yeni məlumat mərkəzlərinin eyni ərazidə qurulması böyük sənaye obyektlərinin yaratdığı problemlərin başqa formada təkrarlanması riski yaradır.
Məlumat mərkəzləri niyə narahatlıq yaradır?
Məlumat mərkəzlərini neft emalı zavodları ilə birbaşa müqayisə etmək düzgün deyil. Lakin süni intellekt sistemlərinin inkişafı bu obyektlərin enerji tələbatını sürətlə artırır.
“BloombergNEF”in proqnozuna görə, 2035-ci ilə qədər ABŞ-dəki məlumat mərkəzlərinin təbii qaz istehlakı Almaniya və Yaponiyanın birlikdə istifadə etdiyi həcmdən çox ola bilər. Üstəlik, bu proqnoz qurumun cəmi doqquz ay əvvəlki qiymətləndirməsindən təxminən iki dəfə yüksəkdir.
Məlumat mərkəzlərinin əsas problemlərindən biri yalnız elektrik enerjisinə tələbat deyil. Bu obyektlərin soyutma sistemləri üçün böyük həcmdə suya ehtiyac yarana bilər. Bundan başqa, onların fəaliyyəti üçün yeni elektrik xətləri, yarımstansiyalar və digər infrastrukturun yaradılması tələb olunur.
Məlumat mərkəzlərində fövqəladə hallarda istifadə üçün ehtiyat generatorlar da quraşdırılır. ABŞ-də bəzi layihələrdə yüzlərlə dizel generatorunun nəzərdə tutulduğu bildirilir. Bu generatorlar əsasən elektrik enerjisinin kəsilməsi zamanı istifadə üçün nəzərdə tutulsa da, enerji sistemində yüksək yüklənmə yarandıqda onların şəbəkəyə düşən təzyiqi azaltmaq üçün istifadəsi də müzakirə olunur.
Tənqidçilər hesab edirlər ki, məlumat mərkəzlərinin sayının artması elektrik şəbəkəsinə və enerji infrastrukturuna əlavə təzyiq yarada bilər. Eyni zamanda, artan enerji tələbatının bir hissəsinin qalıq yanacaqlardan qarşılanması iqlimlə bağlı narahatlıqları da artırır.
Əsas sual: süni intellekt bumunun xərclərini kim ödəyəcək?
Mübahisə artıq yalnız texnologiyanın inkişafı ilə bağlı deyil. Yerli sakinlər üçün əsas suallardan biri yeni məlumat mərkəzlərinin yaratdığı infrastruktur xərclərinin kimin üzərinə düşəcəyidir.
Şirkətlər belə layihələrin yeni iş yerləri və investisiyalar yaradacağını bildirirlər. Lakin etiraz edən sakinlər iqtisadi faydanın elektrik, su, torpaq və digər yerli resurslara düşən yükü kompensasiya edib-etməyəcəyini sorğulayırlar.
Bu narahatlıq Filadelfiya ilə məhdudlaşmır. ABŞ-nin müxtəlif ştatlarında məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qarşı etirazlar keçirilir. Denver, İndianapolis, Aşvill, Şarlott və Reno kimi şəhərlərdə bu sahə ilə bağlı müvəqqəti məhdudiyyətlər tətbiq edilib.
Bu qərarların əsas məqsədi texnologiyanın inkişafını tamamilə dayandırmaqdan çox, məlumat mərkəzlərinin mümkün təsirlərini araşdırmaq və tikinti üçün yeni qaydalar müəyyənləşdirməkdir.
Nyu-York ştatında da böyük yeni məlumat mərkəzi layihələri ilə bağlı müvəqqəti məhdudiyyət tətbiq olunub. Ştatın qubernatoru Keti Hokul məlumat mərkəzlərinin insanların yüksək kommunal ödəniş, su ehtiyatlarının azalması və səs-küy kimi problemlərlə üzləşməsinə səbəb olmamalı olduğunu bildirib.
ABŞ-də yeni texnoloji qarşıdurma
Mütəxəssislərin və yerli sakinlərin müzakirələri göstərir ki, süni intellekt infrastrukturu ilə bağlı əsas problem texnologiyanın özündən daha çox onun harada və hansı şərtlərlə qurulacağı məsələsinə çevrilir.
Xüsusilə vaxtilə ağır sənaye müəssisələrinin fəaliyyət göstərdiyi ərazilərdə sakinlərin yeni iri infrastruktur layihələrinə münasibəti daha ehtiyatlıdır. Onlar iqtisadi inkişaf və yeni iş yerləri vədləri ilə yanaşı, uzunmüddətli ekoloji və sosial nəticələrin də nəzərə alınmasını tələb edirlər.
Filadelfiyada ilk “No Data Centers in Philly” aksiyasına 100-dən çox insanın qatıldığı bildirilir. Aktivistlər şəhərdə bu cür obyektlərin yerləşdirilməsinə qarşı çıxaraq mümkün layihələrin dayandırılmasını istəyirlər.
Beləliklə, ABŞ-də süni intellektin inkişafı yeni bir paradoks yaradıb: texnologiya şirkətləri daha çox hesablama gücünə ehtiyac duyur, bunun üçün isə daha böyük məlumat mərkəzləri tikilməlidir. Lakin həmin mərkəzlərin yerləşdiriləcəyi ərazilərdə yaşayan insanlar elektrik, su, torpaq, ətraf mühit və infrastruktur məsələlərinə görə bu layihələrə qarşı çıxırlar.
Filadelfiyanın Qrays Ferri rayonu isə bu mübahisənin simvolik nümunəsinə çevrilib. Vaxtilə nəhəng neft emalı zavodunun qonşuluğunda yaşayan sakinlər indi süni intellekt dövrünün infrastrukturunun onların ərazisinə gətirilməsini müzakirə edirlər.
Firuzə Əliyeva
