Osmanlı dövründə evlərin taxtadan olma səbəbi nə idi? - FOTO
Osmanlı dövründə İstanbul taxta evlərin çox olduğu bir şəhər kimi tanınırdı. Bu üstünlük həm iqtisadi səbəblərdən, həm də tikinti şəraitindən irəli gəlirdi. Ancaq bu, şəhərin kütləvi yanğınlarla əlaqələndirilməsinə səbəb olurdu. Yanğınlar bütün məhəllələri dağıdıb Sultan saraylarına yayılıb. Yanğınsöndürmə idarəsi yaradılana qədər yanğının söndürülməsi ictimaiyyətin fərdi zəhmətinə buraxılmışdı.
Bəs taxta evlərə üstünlük verilməsinin səbəbi nə idi?
Sfera.az mövzu ilə bağlı yazı təqdim edir.
Osmanlı İstanbulunda evlərin böyük əksəriyyətinin ağacdan olmasının əsas səbəbi iqtisadi mülahizələr idi. Daş dövrün ən bahalı tikinti materialı idi.
Bundan əlavə, daş almaq və şəhərə daşımaq kifayət qədər zəhmətli bir proses idi. Uzun məsafələrdən eşşəklərlə daşınan bu materiallar nəinki xərcləri artırır, həm də tikinti müddətini uzadırdı.
Buna görə də insanlar daha asan və işlək olan ağaca üstünlük verirdilər. Bununla belə, bunun şəhərin tarixində baş verən böyük yanğınlarda mühüm rol oynadığını gözardı etmək olmaz.
Taxta evlər İstanbulun böyük yanğınlarla əlaqələndirilməsinə səbəb olub. 1633-1698-ci illər arasında 21 böyük yanğın qeydə alınıb. Bu yanğınların hər biri ən azı bir məhəlləni tamamilə məhv edib.
Bundan əlavə, külək əsəndə yanğınlar sürətlə yayılırdı. Xüsusilə Qalata rayonundakı anbar və mağazalar tez-tez yanğınların qurbanı olub. Məlumdur ki, yanğınlar təkcə əhalinin yaşayış yerlərini deyil, hətta sultan saraylarını da əhatə edib.
Məsələn, III Muradın dövründə baş verən yanğın Topqapı sarayının bəzi hissələrini məhv edib və təmiri illər çəkmişdir.
İstanbulda yanğınsöndürmə idarəsinin rəsmi yaradılması yalnız 18-ci əsrdə mümkün olub. O vaxta qədər yanğının söndürülməsi xalqın əlində idi. 1522-ci ildə dövrün sultanı hər evə nərdivan və bir çəllək su qoyulmasını əmr edən bir fərman verib.
Bundan əlavə, yanğın baş verdikdə sakinlərə qışqıraraq qaçmaqdansa, alovu söndürməyə çalışmaq tapşırılıb. 1620-ci ildə tikinti daş, kərpiç və harç kimi daha çox odadavamlı materiallardan istifadə edildi.
Bir sözlə, Osmanlı İstanbulunda taxta evlərə üstünlük verilməsi iqtisadi və logistik səbəblərdən formalaşıb və onun şəhərin yanğınlar tarixinə verdiyi “töhfə” danılmazdır.
Bu gün İstanbulun köhnə məhəllələrində və yanğın tarixinə dair rəvayətlərdə taxta evlərin izləri yaşamağa davam edir.
Aysel
