Şimpanzeləri tədqiq edən dünya şöhrətli primatoloq vəfat etdi
Dünya şöhrətli primatoloq və əfsanəvi təbiəti mühafizəçi Ceyn Qudall vəfat edib. O, 1960-cı ildə Tanzaniyadakı Qombe Stream Milli Parkına səyahət edərkən başladığı şimpanzelərlə etdiyi qabaqcıl işi ilə məşhur idi. On yeddi il sonra Qudall Qombe Parkında tədqiqatları dəstəkləmək üçün Ceyn Qudall İnstitutunu təsis edib. İnstitut bu növün qorunmasına və heyvanlara və ətraf mühitə fayda verən gənclər layihələrini dəstəkləməyə həsr olunub.
Sfera.az bildirir ki, institutdan verilən məlumata görə, Qudall ABŞ-a səfəri çərçivəsində Kaliforniyada olarkən təbii səbəblərdən vəfat edib.
Ceyn Qudall 1934-cü ildə Londonda anadan olub və Bornmutda böyüyüb. O, gənclik illərində elm sahəsində karyera fikrinin ona demək olar ki, ağlasığmaz göründüyünü bildirib.
Qudall fantastikadan, sevilən heyvanlardan və Afrikadan ilham alıb. Anası, yazıçı Marqaret Myfanwe Cozef isə, kişilərin dominant olduğu hesab edilən primatologiyaya həsr etməyə onu ilhamlandırıb.
"Heyvanlara olan sevgimi Doktor Dolitl kitablarından, Afrika sevgimi isə Tarzan romanlarından götürdüm. Anamın məni ilk Tarzan filminə baxmağa apardığını xatırlayıram və göz yaşlarına boğulurdum" - deyə Qudall xatırlayır. Uşaq ikən atası ona şimpanze oyuncağı bağışlamışdı, ona Yubiley adı vermiş və ömrünün sonuna qədər saxlamışdı. Qudoll, Pulda özəl məktəb olan Uplands Məktəbində oxuyub. 1952-ci ildə oranı tərk edib, lakin universitet haqqını ödəyə bilməyib, buna görə də bir neçə il Oksford Universitetində katib olaraq çalışıb.
1956-cı ilin may ayında dostu Klo Manq Qudolu Keniyanın ən mənzərəli yerlərindən birində ailəsinin fermasına dəvət edib. Manq ona məşhur arxeoloq və paleontoloq Luis Leakey ilə görüşməyi tövsiyə edib və 23 yaşında onun yanında katib kimi işləməyə başlayıb.
1960-cı ildə Qudall şimpanzeləri öyrənmək üçün Qombe Milli Parkına gedib, Leakey isə qorillaları və oranqutanları araşdırmaq üçün digər iki qadın tədqiqatçıları - Dian Fossey və Birute Galdikası seçib.
Üçlük Trimatlar və ya Likinin Mələkləri kimi tanındı. Qombedə Ceyn hər cür təbii fəlakətlərdən (malyariya, parazitlər, ilanlar və fırtınalar) sağ çıxdı.
1962-ci ildə Leakey Qudallın Kembric Universitetində oxuması və doktoranturasını davam etdirməsi üçün maliyyə ayırdı.
O, tarixdə ilkin ixtisas tələbləri olmadan universitetə qəbul olan səkkizinci şəxs oldu. Qudall 2020-ci ildə bunun onun ən böyük nailiyyəti olduğunu bildirib.
Tam zamanlı primatoloq və antropoloqa çevrilərək, şimpanzelər üzrə dünyanın aparıcı mütəxəssislərindən biri hesab olunur.
Leakey, Qudollun nəzəriyyə tərəfindən açıq və qərəzsiz bir zəka ilə ideal bir tədqiqatçı olacağına inanırdı.
Primatologiyaya bu qeyri-adi yanaşma onun uğurunun açarı idi. O, öyrəndiyi şimpanzeləri nömrələmək əvəzinə onlara Fifi və David Greybeard kimi mehriban adlar qoyurdu.
Qudall onların bənzərsiz və fərdi şəxsiyyətlərini, o dövrdə qeyri-ənənəvi bir fikir olduğunun fərqinə vardı və kəşf etdi ki, insanlar fərdiliyə, rasional düşüncəyə, sevinc və kədər kimi duyğulara sahib olan tək insanlar deyil.
Özünü digər tədqiqatçılardan fərqləndirməsi həm də ona şimpanzelərlə sıx əlaqə yaratmağa və bu günə qədər şimpanze cəmiyyətinə qəbul edilən yeganə insan olmağa imkan verdi.
Xanım
