Amerika Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin Ukrayna müharibəsində görünməyən tərəfləri
Ukrayna müharibəsinin ən böyük sirlərindən biri CİA-nın bilmədikləridir. Agentlik Vladimir Putin kimi Vladimir Zelenskinin düşüncəsi və niyyəti ilə bağlı qeyri-müəyyən fikirdədir. Uğursuz qiyamdan sonra Rusiya lideri ən böyük problemlə üzləşdiyi bir vaxtda CİA hər iki tərəfin nə edəcəyini anlamağa çalışır, çünki prezident Co Bayden ABŞ-ın (və Kiyevin) heç bir addım atmayacağına qərar verib.
Putin konfliktləri böyütməsin və bütün Avropanı yeni Dünya Müharibəsi ilə əhatə etməsin deyə, Rusiyanın öz suverenliyi də təhlükə altında qala bilər. Bunun müqabilində o, Kremldən müharibəni Ukraynadan kənara daşımayacağı və ya nüvə silahından istifadəyə əl atmayacağını gözləyir. Amerikanın mövqeyi də təhlükə altındadır, çünki “Vaqner” rəhbəri Yevgeni Priqojinin üsyanı Moskvanın seçim imkanlarının tükəndiyi bir vaxtda ortaya çıxıb. Yüksək səviyyəli müdafiə kəşfiyyatı rəsmisi “Newsweek”ə “Putinin kürəyi həqiqətən divara söykənib” deyərək xəbərdarlıq edib. CİA Rusiyanın Ukraynada nə qədər ilişib qaldığını tam başa düşsə də, Putinin bununla bağlı nə edə biləcəyi çox qaranlıqdır. Rusiyanın nüvə silahlarını Belarusa yerləşdirilə biləcəyi ilə bağlı şaiyələr və Priqojinin müharibənin fantastik xərclərini ictimaiyyətə açıqlaması fonunda rəsmi bildirir ki, bu, xüsusilə həssas məqamdır. Səmimi açıqlamalar üçün adı anonim saxlanılan məmur: “Döyüş meydanından kənarda baş verənlər indi ən vacibdir” deyir. "Hər iki tərəf öz hərəkətlərini məhdudlaşdırmağa söz verir, lakin bu vədləri yerinə yetirmək Birləşmiş Ştatların üzərinə düşür. Bütün bunlar bizim kəşfiyyatımızın keyfiyyətindən asılıdır”.
Sfera.az bildirir ki, “Newsweek” nəşri Amerika Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CİA) Ukraynadakı fəaliyyətinin miqyasını, xüsusən də ABŞ-ın yardımının həcmi və prezident Baydenin vədlərinə əməl edib-etməməsi ilə bağlı Konqresin sualları fonunda araşdırma aparıb. Nə CİA, nə də Ağ Ev təsdiq üçün konkret cavablar verməyib, lakin CİA Ukrayna və ya Polşa daxilində əməliyyatlarının konkret yerlərini açıqlamamasını, CİA-nın gizli səylərində iştirak edən digər ölkələrin adlarını çəkməməsini və ABŞ-ın gizli logistik səylərini dəstəkləyən hava xidməti haqqında suallara cavab verməyib. Qeydə alınmış şərh üçün təkrar müraciətlərdən sonra CİA yenə də açıqlama verməyi rədd edib. Nə Ukrayna, nə də Rusiya hökumətləri şərh tələblərinə cavab verməyib.
Üç aylıq araşdırma zamanı “Newsweek” ondan çox kəşfiyyat mütəxəssisi və rəsmisi ilə danışıb. Əks fikirlər də axtarın. Newsweek-in müsahibə aldığı bütün ekspertlər və rəsmilər səssizcə kömək edib, eyni zamanda Rusiyanın maneələrindən kənarda qalmağa çalışırlar. Onlar həmçinin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin əsas vəzifəsinin - Rusiya və Ukrayna liderlərinin beynində nə baş verdiyini bilmək olduğunu inkar etməyib. Kəşfiyyat ekspertləri bildirirlər ki, bu müharibə ABŞ-ın Ukrayna ilə həmrəy olması ilə yadda qalsa da, iki ölkə müttəfiq deyil. ABŞ Rusiyaya qarşı Ukraynaya kömək etsə də, rəsmi olaraq bu ölkə ilə müharibə aparmır. Beləliklə, Vaşinqtonun Ukraynaya yardım etmək üçün gördüyü işlərin çoxu məxfi saxlanılır və adətən ABŞ ordusuna aid olan işlərin çoxu Agentlik tərəfindən həyata keçirilir. Görülən hər şey, o cümlədən Ukraynanın daxili işləri Bayden tərəfindən müəyyən edilmiş məhdudiyyətlərə uyğun olmalıdır. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin Ukraynadakı müharibədəki əsas rolu keçmiş prezident Donald Tramp və onun casus rəisləri arasında yaranan gərgin münasibətdən sonra bir az da yüksəlib. Qismən buna görə də Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi Rusiyaya birbaşa hücumu və faktiki döyüşdə hər hansı rolu nəzərdə tutan hər şeydən – Kiyevin Şimal axını boru kəmərinin və Kerç boğazı körpüsünün təxribatından tutmuş pilotsuz uçuş aparatlarına qədər dəfələrlə etdiyi sərhəddən keçən xüsusi əməliyyat hücumlarından uzaqlaşmaq istəyir. Bu hücumlar Zelenskinin Ukraynanın müharibənin miqyasını genişləndirə biləcək addımlar atmayacağına dair vədlərinə zidd görünür.
Rəsmi Vaşinqton ötən ilin sentyabrında “Şimal axını” hücumu ilə bağlı Zelenski hökumətinə öz narazılığını səssizcə bildirdi, lakin bu təxribat aktının ardınca Kremlin özünə qarşı son dron hücumu da daxil olmaqla, digər zərbələr də izlənildi. Bunlar CİA-nın əsas kəşfiyyat vəzifələrindən biri ilə bağlı suallar doğurdu: ukraynalıların həm onlara təsir etmək, həm də Moskva ilə bağladıqları gizli razılaşmaya riayət etmək üçün nə planlaşdırdıqlarını kifayət qədər bilmək. CIA müharibə başlamazdan əvvəl də onun mərkəzində idi. Administrasiyasının əvvəlində Bayden direktor Uilyam Börnsü qlobal problem atıcısı - xarici liderlərlə normal kanallardan kənarda ünsiyyət qura bilən gizli operator, aşkar və gizli arasında mühüm geosiyasi məkanı tuta və işi təşkil edə bilən bir məmur kimi qəbul edirdi. Rusiyadakı keçmiş səfir kimi, Börns Ukrayna ilə bağlı xüsusilə təsirli rola malik olub. CİA Rusiyanın güclənməsini izləyib və 2021-ci ilin noyabrında işğaldan üç ay əvvəl Bayden hər hansı bir hücumun nəticələri barədə Kremli xəbərdar etmək üçün Börnsü Moskvaya göndərib. Baxmayaraq ki, Rusiya prezidenti Baydenin emissarını 800 mil uzaqlıqda, Qara dəniz Soçidə geri çəkilməklə bağlı təklifini rədd etsə də, o, Kremlin təhlükəsiz əlaqəsi vasitəsilə Börnslə danışmağa razı oldu. "İronik olsa da, görüş çox uğurlu oldu"-deyə bu barədə məlumat alan ikinci yüksək səviyyəli kəşfiyyat rəsmisi bildirib. Bayden administrasiyası söz verdi ki, Birləşmiş Ştatlar birbaşa döyüşməyəcək və rejim dəyişikliyinə çalışmayacaq. Rusiya öz hücumunu Ukrayna ilə məhdudlaşdıracaq və gizli əməliyyatlar üçün açıqlanmayan, lakin yaxşı başa düşülən təlimatlara uyğun hərəkət edəcək. “Gizli yol qaydaları var” - deyə yüksək səviyyəli müdafiə kəşfiyyatı rəsmisi bildirib. Buraya casusluğun gündəlik sərhədləri daxilində qalmaq, müəyyən sərhədləri keçməmək və bir-birinin rəhbərliyinə və ya diplomatlarına hücum etməmək daxildir. "Ümumiyyətlə ruslar bu qlobal qırmızı xətlərə hörmətlə yanaşırlar, hətta bu xətlər görünməz olsa belə"- deyə rəsmi bildirib. Rusiya qoşunları Ukraynaya daxil olduqdan sonra ABŞ sürətlə manevr dəyişdirməli oldu. Rusiya Kiyevi ala bilmədiyi və şimaldan geri çəkildiyi üçün CİA, ABŞ-ın bütün kəşfiyyat ictimaiyyəti kimi, Rusiyanın hərbi potensialını və Ukraynanın dayanıqlılığını səhv anlamışdı. Müharibə dəyişdikcə, Vaşinqtonun diqqəti çox açıq və simvolik olaraq Avropaya qoşun yeritməkdən, Rusiyanın gələcək hərəkətlərindən çəkindirmək, Ukraynanın döyüş qabiliyyətini saxlamaq üçün silahlarla təmin etmək üçün dəyişdi. Zelenskinin mahir ictimai lobbiçiliyi qarşısında ABŞ yavaş-yavaş və istəksizcə daha yaxşı və daha uzun mənzilli silahlar, nəzəri olaraq Rusiya ərazisini təhdid edə biləcək silahlar verməyə razılaşdı.
“Zelenski, şübhəsiz ki, istədiyini əldə etməkdə hamını üstələyib, lakin Kiyev də müəyyən görünməyən xətlərə tabe olmağa razılıq verməli olub”- deyə müdafiə kəşfiyyatının yüksək vəzifəli rəsmisi deyir. Əsasən CİA-nın rəhbərlik etdiyi gizli diplomatiyada Kiyev bu silahlardan Rusiyanın özünə hücum etmək üçün istifadə etməyəcəyinə söz verib.
Zelenski açıq şəkildə bildirib ki, Ukrayna Rusiyaya hücum etməyəcək. Zelenskinini çoxları ən son rolu kimi gördüklərini təsvir edir: siyasi super qəhrəman. Pərdə arxasındakı onlarla ölkəni də Bayden administrasiyasının məhdudiyyətlərini qəbul etməyə inandırmaq lazım idi. Bu ölkələrdən bəziləri, o cümlədən Britaniya və Polşa, Ağ Evin təxmin etdiyindən daha çox risk almağa hazırdır. Digərləri, o cümlədən Ukraynanın bəzi qonşuları, Amerika və Ukraynanın münaqişəyə olan əzmini tamamilə bölüşmürlər. Onların anti-Rusiya səylərində yekdil ictimai dəstək görmürlər və Putinə qarşı düşmənçilik etmək istəmirlər. Bu cinayət dünyasını idarə etmək ictimai siyasətçilər və diplomatlar deyil, xarici kəşfiyyat həmkarları və məxfi polislər vasitəsilə işləyən CİA-nin üzərinə düşürdü. Agentlik öz fəaliyyət bazalarını və fəaliyyət sahələrini yaratmışdır. CİA Putini, həmçinin Zelenskini və onun administrasiyasını daha yaxşı başa düşmək üçün Ukraynanın qonşularından kömək istədi. Agentliyin əməkdaşları bəziləri açıqlanmayan yeni silah və sistemlərin əməliyyatlarına kömək etmək üçün məxfi tapşırıqlarla Ukraynaya gedib-gəlirdilər. Lakin CIA əməliyyatları həmişə rus qoşunları ilə birbaşa qarşıdurmadan qaçmaq üçün bir gözlə aparılırdı.
Digər yüksək səviyyəli hərbi kəşfiyyat rəsmisi deyir ki, “CİA Ukrayna daxilində ciddi qaydalar altında və istənilən vaxt ölkədə neçə personalın ola biləcəyi ilə bağlı məhdudiyyətlə fəaliyyət göstərirdi”. "Qara xüsusi əməliyyatçıların gizli missiyaları yerinə yetirməsi məhdudlaşdırılır və bunu etdikdə, bu, çox dar çərçivədə olur." (Qara xüsusi əməliyyatlar gizli şəkildə aparılan əməliyyatlara aiddir.) İndi, işğaldan bir ildən çox vaxt keçdikdən sonra Birləşmiş Ştatlar biri ictimai, digəri isə gizli iki böyük şəbəkəni qoruyur. Gəmilər malları Belçika, Hollandiya, Almaniya və Polşa limanlarına çatdırır. Bu təchizatlar yük maşını, qatar və hava yolu ilə Ukraynaya daşınır. Gizli şəkildə olsa da, ticarət təyyarələri ("boz donanma") Mərkəzi və Şərqi Avropanı keçərək silahları hərəkətə gətirir və CIA əməliyyatlarını dəstəkləyir. CIA mediadan (Newsweek) bu şəbəkənin fəaliyyət göstərdiyi konkret bazaları müəyyən etməməyi və təyyarələri idarə edən podratçının adını çəkməməyi xahiş edib. Yüksək çinli administrasiya rəsmisi bildirib ki, şəbəkənin böyük hissəsi uğurla gizli saxlanılıb və Rusiya kəşfiyyatının CİA-nın səylərinin təfərrüatlarını bildiyini güman etmək düzgün deyil. Rəsmi Vaşinqton hesab edir ki, təchizat marşrutu məlum olsaydı, Rusiya qovşaqlara və marşrutlara hücum edərdi. Bunların heç biri Rusiyanın öz casusluğunun, Agentliyin “yağlı” işlərinin qarşısını almaq üçün böyük əks-kəşfiyyat səyləri olmadan davam edə bilməz.
Kəşfiyyat ekspertləri bildirirlər ki, Rusiya kəşfiyyatı Ukraynada çox fəaldır və ABŞ-ın Ukrayna ilə paylaşdığı demək olar ki, hər şeyin Rusiya kəşfiyyatına keçəcəyi güman edilir.
Digər Şərqi Avropa ölkələri də eyni dərəcədə rus casusları və onlara rəğbət bəsləyənlərlə, xüsusən də cəbhəyanı ölkələrlə doludur. Ukrayna müharibəsi üzərində işləyən hərbi əks-kəşfiyyat rəsmisi deyir: “Vaxtımızın böyük bir hissəsi Rusiyanın xarici hökumətlərə və kəşfiyyat xidmətlərinə nüfuz etməsini ovlamaqla keçir. Biz Ukrayna hökuməti və ordusu daxilində və tədarük zəncirinin müxtəlif digər nöqtələrində rus casuslarını müəyyən etməkdə uğur qazanmışıq. Lakin Rusiyanın Şərqi Avropa ölkələrinə, hətta NATO-nun üzvü olan ölkələrinə nüfuzu dərindir və Rusiyanın təsir əməliyyatları belədir. Bu, birbaşa narahatlıq doğurur”. Şərqi Avropadan milyardlarla dollar dəyərində silah axmağa başladığı bir vaxtda CİA-nın üzərində çalışdığı başqa bir məsələ də böyük problemə çevrilən korrupsiya ilə mübarizədir. Bu, təkcə silahların hara getdiyinin uçotunu deyil, həm də bu qədər materialın Ukraynaya daşınmasında iştirak edən oğurluq və geri ödəmələrin ləğvini nəzərdə tutur. Polşa əlaqəsi Rus tanklarının Kiyevə gedərkən sərhədi keçməsindən bir ay keçməmiş Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi direktoru Börns Varşavaya uçdu. Polşanın kəşfiyyat agentliklərinin direktorları ilə görüşən və CİA-ya Ukraynanın qonşusundan gizli mərkəz kimi istifadə etməyə imkan verəcək yekun razılaşmaları bir araya gətirdi. .
Soyuq Müharibə bitdikdən sonra Polşa və ABŞ CIA vasitəsilə xüsusilə isti münasibətlər qurublar. Polşa 2002-2003-cü illərdə Stare Kiejkuty kəndində CİA-nın işgəncə “qara saytı”na ev sahibliyi edib. 2014-cü ildə Rusiyanın Donbas və Krımı ilk işğalından sonra CIA fəaliyyəti genişlənərək Polşanı Avropada üçüncü ən böyük stansiyasına çevirdi. Polşa rəsmi olaraq NATO-nun cavab mərkəzinə çevrildi, əvvəlcə döyüşdən qaçan yüz minlərlə qaçqını idarə edərkən, sonra isə silahların Ukraynaya geri axan logistika mərkəzi oldu. Ölkə həm də açıq hərbi cavabın mərkəzinə çevrildi. Polşada V Ordu Korpusunun irəli qərargahı yaradılıb. ABŞ-ın istifadəsi üçün əlavə təchizat və sursat Polşada saxlanılır. NATO-nun şərq cinahında yerləşən ilk daimi Ordu qarnizonu aktivləşdirilib və bu gün Polşada təxminən 10 000 Amerika əsgəri var. Lakin Polşanın əsl dəyəri CİA-nın gizli müharibəsindəki roludur. Börns ötən aprel ayında Varşavaya qayıtdı. Daxili işlər naziri və xüsusi xidmətlərin koordinatoru Mariusz Kaminski, polşalı həmkarı ilə yenidən görüşərək iki ölkə arasında əməkdaşlığın əhatə dairəsini, xüsusən də kəşfiyyat məlumatlarının toplanması sahəsində müzakirə etdi. Polşadan CİA əməkdaşları özlərinin çoxsaylı agentləri, o cümlədən Ukrayna və Rusiya casusları ilə əlaqə qura bilirlər. Xüsusi Fəaliyyət Mərkəzinin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin quru bölməsi personalı təhlükəsizliyi idarə edir və öz ukraynalı tərəfdaşları və demək olar ki, hamısı Polşa bazalarından fəaliyyət göstərən 20 ölkənin xüsusi əməliyyat qüvvələri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur. CIA kiberoperatorları Polşa tərəfdaşları ilə sıx əməkdaşlıq edirlər. ABŞ-Polşa münasibətlərinin yaxınlığı xüsusilə keçən noyabr ayında 24 saat ərzində öz bəhrəsini verdi. Börns Ankarada Türkiyə kəşfiyyatının qərargahında rusiyalı həmkarı Sergey Narışkinlə görüşüb. Orada o, ABŞ hökumətinin yüksək rütbəli rəsmisinə görə strateji sabitliyin əhəmiyyətini vurğulayın. O, ABŞ-ın nüvə təhlükələrinə və ya eskalasiyaya dözməyəcəyinə dair yeni bir xəbərdarlıq edib. Börns Zelenskiyə danışıqlar barədə məlumat vermək üçün Türkiyədən Ukraynaya gedib.
