Ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi: Azərbaycanda vəziyyət necədir?
Ətraf mühitin qorunması müasir cəmiyyətlərin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri hesab olunur. Təmiz hava, su və torpaq ehtiyatlarının qorunması, biomüxtəlifliyin saxlanılması və təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə həm insanların sağlamlığı, həm də gələcək nəsillərin rifahı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bəs Azərbaycanda və dünyada ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində vəziyyət necədir? Azərbaycanda qanunvericilik nə deyir?
Sfera.az xəbər verir ki, son illərdə qlobal miqyasda iqlim dəyişmələri, meşələrin azalması, su ehtiyatlarının çirklənməsi, tullantıların idarə olunması və havanın keyfiyyəti kimi məsələlər ekoloji gündəliyin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Ətraf mühitin mühafizəsi yalnız dövlət qurumlarının deyil, cəmiyyətin bütün üzvlərinin iştirakını tələb edən prosesdir. Sənaye müəssisələri, biznes subyektləri, yerli icmalar və ayrı-ayrı vətəndaşların ekoloji məsuliyyəti bu sahədə mühüm rol oynayır.
Ekoloji problemlərin əsas səbəbləri sırasında sənaye və nəqliyyat emissiyaları, məişət və istehsalat tullantılarının düzgün idarə olunmaması, su və torpaq ehtiyatlarının çirkləndirilməsi, meşələrin və yaşıllıq ərazilərinin azalması göstərilir.
Bununla yanaşı, iqlim dəyişmələrinin təsirləri də müxtəlif ölkələrdə özünü daha qabarıq göstərir. Temperaturun yüksəlməsi, quraqlıqların artması, su ehtiyatlarının azalması və ekstremal hava hadisələrinin çoxalması ətraf mühitin qorunmasını daha da aktual məsələyə çevirir.
Azərbaycanda ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi ilə bağlı əsas hüquqi prinsiplər Konstitusiya və digər qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 39-cu maddəsinə əsasən, hər kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ var. Həmçinin hər kəs ətraf mühitin vəziyyəti haqqında məlumat toplamaq və ekoloji hüquqpozma ilə əlaqədar sağlamlığına və əmlakına vurulmuş zərərin əvəzini almaq hüququna malikdir.
Qanunvericiliyə əsasən, ətraf mühitin mühafizəsi insan sağlamlığının və ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasına, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadəyə və onların bərpasına yönəldilir. Azərbaycanda ətraf mühitin mühafizəsi, təbii sərvətlərdən istifadə və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə bağlı müxtəlif qanunlar və normativ hüquqi aktlar mövcuddur. Bu sənədlər atmosfer havasının, su və torpaq ehtiyatlarının, meşələrin və digər təbii sərvətlərin qorunması ilə bağlı hüquqi çərçivəni müəyyən edir.
Ekoloji məsələlərdə ictimai məlumatlandırma da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Vətəndaşların ətraf mühitin vəziyyəti barədə məlumat əldə etməsi, ekoloji problemlərlə bağlı ictimai müzakirələrdə iştirak etməsi və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada öz hüquqlarını müdafiə etməsi ekoloji idarəetmənin vacib elementlərindəndir.
Azərbaycanda son illərdə tullantıların idarə olunması, yaşıllıqların artırılması, su ehtiyatlarının qorunması və ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısının alınması istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirilir.
Xüsusilə tullantıların çeşidlənməsi və təkrar emalı məsələsi müasir ekoloji siyasətin əsas istiqamətlərindən biridir. Məişət tullantılarının düzgün idarə olunması həm ətraf mühitə düşən yükün azaldılmasına, həm də təkrar emal imkanlarının genişləndirilməsinə şərait yaradır.
Şəhərlərdə yaşıllıq ərazilərinin qorunması da ekoloji baxımdan mühüm məsələlərdəndir. Ağacların və digər yaşıllıqların artırılması havanın keyfiyyətinə, şəhərlərdə temperaturun tənzimlənməsinə və insanların yaşayış mühitinin yaxşılaşdırılmasına müsbət təsir göstərir.
Qlobal səviyyədə isə iqlim dəyişmələri ekologiya sahəsində ən ciddi problemlərdən biri olaraq qalır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və digər beynəlxalq qurumlar ölkələri istixana qazlarının emissiyalarının azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi və təbii ekosistemlərin qorunması istiqamətində tədbirlər görməyə çağırır.
Ətraf mühitin qorunmasında bərpa olunan enerji mənbələrinin rolu da getdikcə artır. Günəş və külək enerjisindən istifadə ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azaldılması və atmosferə atılan tullantıların aşağı salınması baxımından mühüm istiqamətlərdən hesab olunur.
Ekoloji problemlərin həllində vətəndaşların gündəlik davranışları da mühüm rol oynayır. Tullantıların ətrafa atılmaması, su və elektrik enerjisindən qənaətlə istifadə, plastik məhsulların istehlakının azaldılması və yaşıllıqların qorunması fərdi səviyyədə həyata keçirilə biləcək əsas tədbirlər sırasındadır.
Bu baxımdan, ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi yalnız dövlət siyasətinin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin ortaq məsuliyyəti hesab olunur. Ətraf mühitin qorunması üçün qanunvericilik mexanizmləri ilə yanaşı, ekoloji maarifləndirmənin gücləndirilməsi və insanların bu sahədə fəallığının artırılması da vacibdir.
Təmiz və sağlam ətraf mühitin təmin edilməsi həm bugünkü nəslin sağlamlığı, həm də gələcək nəsillərin təhlükəsiz və dayanıqlı həyat şəraiti baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu səbəbdən ekologiyanın qorunması və təbii sərvətlərdən məsuliyyətli istifadə müasir cəmiyyətlərin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır.
İradə Elsevər
Mövzu: Ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi
Qeyd: Yazı Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
