Güclü dövlətin təməli: vətəndaş cəmiyyəti niyə vacibdir?
Müasir dünyanın inkişaf etmiş dövlətlərini birləşdirən əsas xüsusiyyətlərdən biri güclü vətəndaş cəmiyyətinin mövcudluğu və hüquqi dövlət prinsiplərinin təmin edilməsidir. Bu iki anlayış bir-biri ilə sıx bağlıdır və demokratik idarəetmənin, insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasının, eləcə də cəmiyyətin davamlı inkişafının əsas şərtlərindən hesab olunur.
Sfera.az xəbər verir ki, vətəndaş cəmiyyəti dövlət qurumlarından kənarda fəaliyyət göstərən, insanların könüllü şəkildə bir araya gələrək ictimai maraqları müdafiə etdiyi birlik və təşkilatlar sistemidir. Buraya qeyri-hökumət təşkilatları, peşə birlikləri, xeyriyyə fondları, media qurumları, gənclər və qadın təşkilatları, müxtəlif təşəbbüs qrupları daxildir. Belə institutlar cəmiyyətin problemlərinin həllinə töhfə verir, vətəndaşların qərarların qəbulunda iştirakını təşviq edir və dövlətlə cəmiyyət arasında körpü rolunu oynayır.
Hüquqi dövlət isə bütün dövlət orqanlarının və vətəndaşların qanun qarşısında bərabər olduğu, qanunun aliliyinin təmin edildiyi idarəetmə modelidir. Hüquqi dövlətdə heç bir şəxs və ya qurum qanundan üstün hesab edilmir. İnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması, müstəqil məhkəmə sistemi, ədalətli məhkəmə araşdırması, şəffaf idarəçilik və hüquqi məsuliyyət bu modelin əsas prinsiplərini təşkil edir. Güclü vətəndaş cəmiyyəti hüquqi dövlət quruculuğunun ayrılmaz hissəsidir. Çünki fəal vətəndaş mövqeyi dövlət idarəçiliyində şəffaflığın artmasına, korrupsiya risklərinin azalmasına və ictimai nəzarətin güclənməsinə xidmət edir. Eyni zamanda, dövlət orqanları ilə ictimai institutlar arasında əməkdaşlıq cəmiyyətin ehtiyaclarına uyğun qərarların qəbul edilməsinə imkan yaradır.
Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyaların inkişafı vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyət imkanlarını daha da genişləndirib. Sosial şəbəkələr və elektron platformalar vasitəsilə insanlar öz fikirlərini sərbəst ifadə edə, ictimai müzakirələrdə iştirak edə, müxtəlif sosial layihələrə qoşula və dövlət qurumları ilə daha operativ əlaqə qura bilirlər. Bu isə vətəndaş iştirakçılığının yeni mərhələyə keçməsinə şərait yaradır.
Hüquqi dövlətin möhkəmləndirilməsində hüquqi maarifləndirmənin rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Vətəndaş öz hüquq və vəzifələrini nə qədər yaxşı bilirsə, onları müdafiə etmək və qanunlara əməl etmək baxımından bir o qədər məsuliyyətli olur. Hüquqi savadlılığın artırılması cəmiyyətdə hüquq mədəniyyətinin formalaşmasına, qanunun aliliyinə hörmətin güclənməsinə və hüquq pozuntularının azalmasına müsbət təsir göstərir.
İqtisadi inkişaf da hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyətinin mövcudluğundan birbaşa asılıdır. İnvestorlar üçün hüquqi təminatların mövcud olduğu, mülkiyyət hüququnun qorunduğu, məhkəmə sisteminin müstəqil fəaliyyət göstərdiyi ölkələr daha cəlbedici hesab edilir. Bu isə investisiya axınının artmasına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və ümumi rifahın yüksəlməsinə töhfə verir.
Qlobal çağırışlar, iqlim dəyişiklikləri, sosial bərabərsizlik, kibertəhlükəsizlik və digər müasir problemlərin həllində də vətəndaş cəmiyyətinin fəallığı mühüm rol oynayır. Dövlət, özəl sektor və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının birgə fəaliyyəti bu problemlərin daha səmərəli həllinə imkan yaradır.
Nəticə etibarilə, vətəndaş cəmiyyəti və hüquqi dövlət quruculuğu demokratik inkişafın iki əsas sütunudur. Qanunun aliliyinin təmin edilməsi, insan hüquqlarının qorunması, vətəndaş iştirakçılığının genişləndirilməsi və ictimai institutların gücləndirilməsi cəmiyyətin dayanıqlı inkişafı üçün vacib amillər hesab olunur. Məhz bu prinsiplər əsasında formalaşan dövlət modeli sosial ədalətin, sabitliyin və uzunmüddətli tərəqqinin əsas təminatçısı kimi çıxış edir.
Bəsti Rəfizadə
Sfera.az
Mövzu: Vətəndaş cəmiyyəti, hüquqi dövlət quruculuğu
Qeyd: Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
