Beynəlxalq Tropiklər Günüdür

Bu gün - 29 iyun dünyada Beynəlxalq Tropiklər Günü kimi qeyd olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən təsis edilən bu gün tropik bölgələrin Yer kürəsinin ekoloji tarazlığında, biomüxtəlifliyin qorunmasında və qlobal iqtisadiyyatda oynadığı mühüm rola diqqət çəkmək məqsədi daşıyır.

Sfera.az bildirir ki, 29 iyun tarixinin seçilməsi təsadüfi deyil. Belə ki, 2014-cü il iyunun 29-da tropik bölgələrin vəziyyətini əks etdirən ilk "State of the Tropics" qlobal hesabatı təqdim olunub. Bundan iki il sonra, 2016-cı ildə BMT Baş Assambleyası bu tarixi rəsmi olaraq Beynəlxalq Tropiklər Günü elan edib.

Tropik bölgələr Xərçəng və Oğlaq dönənələri arasında yerləşən əraziləri əhatə edir. Yer səthinin təxminən 40 faizini təşkil edən bu ərazilər planet üçün əvəzolunmaz əhəmiyyətə malikdir. Alimlərin hesablamalarına görə, Yer üzündəki bitki və heyvan növlərinin təxminən 80 faizi məhz tropik zonalarda yaşayır.

Hazırda dünyanın 108 ölkəsi tam və ya qismən tropik zonada yerləşir. Bu ölkələrdə dünya əhalisinin təxminən 40 faizi yaşayır. BMT-nin proqnozlarına əsasən, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin yarısının, uşaqların isə üçdə ikisinin tropik ölkələrdə yaşayacağı gözlənilir. Bu isə tropik bölgələrin gələcəkdə qlobal iqtisadiyyat və ərzaq təhlükəsizliyi baxımından daha böyük əhəmiyyət qazanacağını göstərir.
Tropik meşələr planetin iqlim sisteminin əsas dayaqlarından hesab olunur. Amazon, Konqo hövzəsi və Cənub-Şərqi Asiyanın yağış meşələri atmosferdəki karbon qazını udaraq qlobal istiləşmənin qarşısının alınmasına kömək edir. Məhz buna görə bu meşələr tez-tez "dünyanın yaşıl ağciyərləri" adlandırılır.

Mütəxəssislərin məlumatına görə, dünyanın bərpa olunan şirin su ehtiyatlarının 54 faizi tropik bölgələrdə yerləşir. Bundan başqa, manqrov meşələrinin təxminən 95 faizi və dünyanın ən zəngin mərcan rifləri də məhz bu ərazilərdə cəmləşib. Tropik okeanlar milyonlarla balıq növünün və digər dəniz canlılarının əsas yaşayış mühitidir.

Eyni zamanda, tropik bölgələr dünya iqtisadiyyatı üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dünyada istehlak olunan qəhvə, kakao, banan, ananas, manqo, kokos, şəkər qamışı, təbii kauçuk və müxtəlif ədviyyatların böyük hissəsi məhz tropik ölkələrdə istehsal edilir. Bu məhsullar milyonlarla insanın dolanışıq mənbəyidir.

Bununla belə, son illərdə tropik bölgələr ciddi təhlükələrlə üz-üzə qalıb. İqlim dəyişikliyi, temperaturun artması, meşələrin qanunsuz qırılması, biomüxtəlifliyin azalması, quraqlıqlar, daşqınlar və tropik siklonlar bu ərazilərin gələcəyini təhdid edir.

BMT-nin məlumatına görə, hər il milyonlarla hektar tropik meşə müxtəlif səbəblərdən məhv olur. Bu isə nadir heyvan və bitki növlərinin yox olması ilə yanaşı, atmosferə böyük həcmdə karbon qazının buraxılmasına səbəb olur və qlobal istiləşməni daha da sürətləndirir.
Maraqlı statistikaya görə, dünyanın ən böyük tropik meşəsi olan Amazon meşələri təxminən 5,5 milyon kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və doqquz ölkənin ərazisinə yayılıb. Amazon çayı isə saniyədə orta hesabla 200 min kubmetr suyu Atlantik okeanına daşıyaraq dünyanın ən sulu çayı hesab edilir.

Ekspertlər hesab edirlər ki, tropik bölgələrin qorunması təkcə həmin ölkələrin deyil, bütün bəşəriyyətin ortaq məsuliyyətidir. Çünki bu ərazilərdə baş verən ekoloji dəyişikliklər qlobal iqlimə, ərzaq təhlükəsizliyinə, su ehtiyatlarına və milyonlarla insanın həyatına birbaşa təsir göstərir.

Məhz bu səbəbdən Beynəlxalq Tropiklər Günü hər il hökumətləri, beynəlxalq təşkilatları və cəmiyyəti tropik ekosistemlərin qorunmasına, meşələrin bərpasına və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə daha çox diqqət ayırmağa çağırır.

Firuzə Əliyeva
Sfera.az