Rəqəmsal dünyanın əsas sualı: İnsanlar Kimə İnanacaq?
Bir zamanlar insanlar xəbəri gözləyirdi, indi isə xəbər insanları gözləmir.
Səhər qəzet köşkünə tələsən cəmiyyət artıq cibindəki telefon ekranını aşağı sürüşdürərək dünyanı izləyir. Vaxtilə bir xəbərin hazırlanması saatlar, bəzən günlər çəkirdi. İndi isə bir hadisə baş verən kimi saniyələr içində milyonlarla insana çatır. Dünya dəyişib. Media da onunla birlikdə dəyişib.
Amma bir şey dəyişməyib: həqiqətə olan ehtiyac.
Media tarix boyu cəmiyyətin yalnız informasiya mənbəyi olmayıb. O, həm də dövrün vicdanı olub. Müharibələri tarixə çevirən, inqilabları dünyaya göstərən, insanların səsini hakimiyyətlərə çatdıran məhz media idi. Qəzetlərin saralmış səhifələri, radionun titrəyən dalğaları, televiziya ekranlarının arxasındakı ilk canlı bağlantılar – bunlar sadəcə texnologiya deyil, insanlığın informasiya yaddaşıdır.
Bu gün isə media tamamilə başqa bir mərhələdədir.
Artıq xəbər otaqları yalnız redaksiyalardan ibarət deyil. İndi hər telefon potensial yayım mərkəzidir. Sosial şəbəkələr xəbərin sürətini artırsa da, onun ağırlığını azaltmayıb. Əksinə, informasiya bolluğu həqiqətin dəyərini daha da yüksəldib. Çünki bugünkü dünyanın əsas problemi informasiyanın çatışmazlığı deyil – doğru informasiyanın seçilməsidir.
Məhz burada peşəkar medianın rolu başlayır.
Çünki jurnalistika sadəcə xəbər hazırlayıb yaymaq sənəti deyil. Jurnalistika faktın məsuliyyətini daşımaqdır. Ən sürətli olmaq uğrunda yarışan dünyada ən doğru olmaq daha böyük cəsarət tələb edir. Bu peşədə bir cümlə insan taleyini dəyişə bilər, bir başlıq cəmiyyətin düşüncəsinə təsir edə bilər, bir reportaj isə susdurulan həqiqətləri üzə çıxara bilər.
Medianın gücü məhz bundadır.
Bəzən insanlar jurnalistikanı yalnız informasiya ötürən mexanizm kimi görür. Halbuki media cəmiyyətin nəfəsidir. İnsanların sevincini, ağrısını, qorxusunu, ümidini tarixə çevirən görünməz körpüdür. Müharibə bölgəsində həyatını riskə atan reportyor da, gecə saatlarında redaksiyada son xəbəri yoxlayan redaktor da eyni missiyaya xidmət edir: həqiqəti çatdırmağa.
Texnologiya medianın formasını dəyişə bilər. Süni intellekt xəbəri daha sürətli yaza bilər. Alqoritmlər informasiyanı saniyələr içində milyonlarla insana göstərə bilər. Amma heç bir texnologiya vicdanı əvəz edə bilməz. Çünki medianı media edən kamera yox, onun arxasında duran baxışdır. Klaviatura yox, o klaviaturaya toxunan məsuliyyətdir.
Bu gün Azərbaycan mediası da yeni dövrün astanasındadır. Rəqəmsal transformasiya, sosial şəbəkələrin təsiri, sürət yarışının yaratdığı təzyiq medianı hər gün yenidən formalaşdırır. Amma bütün bu dəyişikliklərin fonunda ən vacib sual dəyişmir: “İnsanlar kimə inanacaq?”
Bu sualın cavabı isə illərlə eyni qalıb: həqiqəti qoruyanlara.
Qarşıdan Milli Mətbuat Günü gəlir. Bu gün sadəcə peşə bayramı deyil. Bu gün gecəsini xəbər lentləri arasında keçirənlərin, hadisə yerinə hamıdan əvvəl çatanların, bəzən bir cümlənin məsuliyyətini günlərlə daşıyan insanların günüdür. Bu gün görünməyən zəhmətin, səssiz yorğunluğun və ən əsası sözə olan inamın günüdür.
Çünki xəbərin ömrü bəlkə də 24 saatdır.
Amma sözün ömrü əsrlərlə yaşayır.
Tarix dəyişir, texnologiyalar dəyişir, media dəyişir. Lakin insan həmişə həqiqəti axtaracaq. O həqiqəti cəmiyyətə çatdırmaq missiyası isə medianın üzərində qalacaq.
Və bəlkə də bu peşənin ən böyük gücü elə bundadır: İşıqlar sönəndən, ekranlar dəyişəndən, başlıqlar unudulandan sonra belə… yaxşı yazılmış bir həqiqət yaşamğa davam edir.
Ozal Məmmədov
Sfera.az