Azad Edilmiş Ərazilərdə Bərpa və Yenidənqurma: Strateji Baxış
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma işləri sadəcə bir regionun fiziki simasının dəyişdirilməsi deyil, bütövlükdə dövlətin yeni inkişaf modelinin, iqtisadi qüdrətinin və milli qürurunun təzahürüdür.
Bu strateji proses "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyaları üzərində qurulur. Bu isə post-münaqişə dövründə dünyanın ən mürəkkəb və genişmiqyaslı quruculuq layihələrindən biri hesab olunur. Əsas hədəf ekoloji tarazlığın qorunması, alternativ enerji mənbələrindən maksimum istifadə və dayanıqlı infrastrukturun yaradılması vasitəsilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun "yaşıl enerji zonası"na çevrilməsidir.
Zəfərdən dərhal sonra başlanan bu prosesdə nəqliyyat-logistika şəbəkəsinin — beynəlxalq hava limanlarının, müasir magistral yolların və tunellərin inşası regionun gələcəkdə mühüm tranzit qovşağına çevrilməsinin də əsasını qoyur. Sosial-iqtisadi inteqrasiya çərçivəsində həyata keçirilən "Böyük Qayıdış" proqramı isə məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə qayıtmasını, orada müasir yaşayış standartlarına cavab verən mühitdə məskunlaşmasını təmin edir. Kənd təsərrüfatı, turizm və sənaye potensialının dirçəldilməsi ilə bağlı atılan addımlar bu ərazilərin ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyasını sürətləndirir, həmçinin işğal dövründə məhv edilmiş tarixi-mədəni irsin bərpası xalqın mənəvi bütövlüyünün tamamlanmasına xidmət edir.
Bu genişmiqyaslı fəaliyyət həm də Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə nüfuzunu artıraraq, dağıdılmış ərazilərin necə qısa müddətdə müasir, texnoloji və yaşıl bir vahidə çevrilə biləcəyinin qlobal nümunəsini ortaya qoyur. Bu strateji yenidənqurma prosesinin ən mühüm özəlliyi onun inklüzivliyi və gələcəyə hesablanmış kompleks yanaşmasıdır, çünki burada yalnız tikinti işləri deyil, həm də iqtisadi və sosial infrastrukturun sistemli şəkildə formalaşdırılması ön plandadır. Regionun yüksək texnoloji inkişafı və rəqəmsallaşma səviyyəsi, burada yaradılan sənaye parkları və aqro-parklar vasitəsilə sahibkarlıq mühitinin stimullaşdırılması, yerli və xarici investorlar üçün geniş imkanlar açır, bu da öz növbəsində yeni iş yerlərinin yaradılmasını və bölgənin iqtisadi inkişafını gücləndirir.
Eyni zamanda, minalardan təmizləmə prosesinin təxirəsalınmaz prioritet kimi icrası insanların təhlükəsiz qayıdışı üçün zəruri şərt olmaqla yanaşı, infrastruktur layihələrinin maneəsiz həyata keçirilməsinə imkan verir. Təhsil və səhiyyə müəssisələrinin ən müasir avadanlıqlarla təchiz olunaraq istifadəyə verilməsi regionun yüksək intellektual potensialını bərpa etməyə və insan kapitalının inkişafını təmin etməyə xidmət edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası Azərbaycanın müstəqillik dövründəki ən böyük strateji uğuru kimi tarixə düşür, çünki bu, həm ərazi bütövlüyünün tam təmin olunmasını, həm də iqtisadi-siyasi suverenliyin yeni yüksəkliklərə çatdırılmasını rəmzləşdirir.
Bu bərpa prosesi təkcə maddi obyektlərin yenidən inşası deyil, həm də tarixi yaddaşın və mədəni irsin yaşadılması, regionun geosiyasi mövqeyinin gücləndirilməsi və Azərbaycanın regional liderliyinin daha da möhkəmlənməsi üçün həlledici strateji mərhələdir. Bu inkişaf templəri davam etdikcə, azad edilmiş torpaqlar yaxın gələcəkdə regionun ən cəlbedici turizm və iqtisadi mərkəzlərindən birinə çevriləcək. Bu isə ölkənin ümumi tərəqqisinə mühüm töhfə verəcəkdir.
Əfsanə İbrahimova,
YAP ŞİRVAN ŞƏHƏR FƏALI