Sivilizasiya gətirmək adı ilə milyonlarla Afrikalını əsarət altına alan və vəhşicəsinə öldürən Kral
19-cu əsrin sonu - 20-ci əsrin əvvəllərində Belçika kralı II. Leopold Konqo Azad Dövlətini idarə edirdi.
Leopoldun Konqodakı hakimiyyəti qəddar, sərt və irqçi idi. Konqo xalqının ləyaqətinə etinasızlıq göstərildi və onlar çox əziyyət çəkdilər. Dünya indi Konqo Demokratik Respublikası kimi tanınan Konqo Azad Dövlətinin vətəndaşlarına kömək etmək üçün addım atmazdan əvvəl də - İkinci Dünya Müharibəsi Leopold ölkənin milyonlarla sakinini şikəst etmiş və öldürmüşdü.
Bəzi mənbələr Leopoldun özünü qərb sivilizasiyasının, xristianlığın və ticarətin faydalarını afrikalılara çatdırmağa can atan bir xeyriyyəçi kimi təqdim etdiyini göstərir.
Leopold öz iç üzünü gizlədib, insani bir imic formalaşdırmışdı. Bununla belə, onun çox pis məqsədləri var idi və Konqo resurslarını köçürmək üçün məcburi əmək tətbiq edirdi. II Leopold Konqonu ələ keçirib və 1885-1908-ci illərdə Konqonu şəxsi mülkü kimi istifadə edib.
O, özünü buranın sahibi adlandırırdı. Xalqı və onun torpaqlarını idarə etmək üçün hər cür qeyri-insani, ağlasığmaz üsullardan istifadə edilirdi. Konqo fil sümüyü və rezinlə zəngin idi və bu təbii sərvətlər talan edilib.
II Leopold o qədər amansız idi ki, Konqo ilə işini bitirəndə ölkə əhalisinin demək olar ki, yarısını itirmişdi.
Konqonun “qəssab” olaraq bilinən II. Leopold xalqı əsarət altına alıb və istismar edib. İnsanlar pulsuz işləməyə məcbur edilirdi. Onların əməyinin müqabilində isə Leopold onlara sivilizasiya gətirəcəkdi.
1890-cı illərdə rezin sənayesində bum və İkinci Dünya Müharibəsi baş verdi. Leopold bazarın tələblərini ödəmək istəyirdi. O, Konqonun bütün kəndlərində ictimaiyyət tərəfindən toplanacaq kauçuk üçün daha yüksək kvota təyin etdi. Yerlilərin çoxu əkinçilikdən çox əmək köləliyinə məcbur edildi.
İnsanlar gündəlik olaraq fil sümüyü və rezin toplamalı idilər.
Məcburi qaydalara müqavimət göstərən və ya qeyri-mümkün iş kvotalarını yerinə yetirə bilməyən hər kəs edam və ya şikəstetmə kimi ağır cəzalarla üzləşirdi. Çoxlu kəndlər yandırıldı, bir çox insan döyülərək öldürüldü.
Zülmkar rejimdə məcburi əmək və pis iş şəraiti insanların həyatını dözülməz edib. Konqolu əsgərlər də öldürdükləri yerli üsyançıların əllərini və parçalanmış cəsədlərini gətirərək sursatları israf etmədiklərini sübut etməli idilər. Güllələri boşa verməmək üçün də öldürdükləri adamları göstərmək lazım gəlirdi.
Hadisəyə müdaxilə edildikdə, 10 milyondan çox Konqolu aclıqdan, xəstəlikdən və amansız qətllərdən ölmüşdü.
II Leopold isə pul qazandığı üçün xoşbəxt idi. Elə hallar olub ki, insanlar tələb olunan kvotaları yerinə yetiriblər, lakin yenə də cəzalandırılıblar. Məsələn, Bandakea Wijikoda kəndlilər ciddi şəkildə cəzalandırıldı. Onun 50-yə yaxın sakini öldürüldü, 28-i həbs edildi. Qurbanların sağ əlləri əsgərlər tərəfindən kəsilib.
Digər ağır hallarda isə kənd sakinləri kütləvi şəkildə boğularaq tamamilə məhv edilib. Təəssüf ki, Boyeka əhalisi bu dəhşətli rəftarın qurbanı olub.
20-ci əsrin əvvəllərində Edmund Dene Morel adlı jurnalist Konqoya çoxlu sayda silah və sursatın müntəzəm olaraq göndərildiyini aşkar etdi.
O, həmçinin qeyd edib ki, Konqodan böyük miqdarda rezin və fil sümüyü idxal edilsə də, Konqoluların əməyinin müqabilində maaş aldıqlarına dair heç bir sübut yoxdur.
Morel kauçuk və fil sümüyü necə əldə edildiyi ilə maraqlanırdı, çünki əmin idi ki, bu ticarət sövdələşmələri yolu ilə deyildi. Daha sonra Morel Konqo xalqının nəhəng bir məcburi işçi-qul vəziyyətində saxlandığı qənaətinə gələ bilib.
Morel Konqoda məcburi əməyi, uşaq əsgərləri, ayaqları olmayan insanları, ağır işgəncələri, kütləvi qətlləri və soyqırımı ifşa etdi.
Morel Konqoya silah və güllələrin fil sümüyü və rezin əvəzində göndərildiyinə diqqət çəkib. Britaniya parlamenti araşdırmaya başlayıb. Bu, Leopoldun Konqodakı hakimiyyətinin sona çatmasına səbəb olur.
1908-ci ildə Belçika parlamenti Konqo Azad Dövlətini ələ keçirdi və 1960-cı ildə Konqo Demokratik Respublikası nəhayət Belçikadan müstəqilliyini əldə etdi.
II Leopoldun birbaşa nəslindən olan Belçika kralı Filip müstəmləkəçilik dövründə ölkəsinin Konqo xalqına qarşı törətdiyi dəhşətli hərəkətlərə görə üzr istəyib.
Filip Konqo prezidenti Feliks Tshisekediyə məktubunda yazır:
“Azad Konqo Dövləti dövründə (1885-1908) bizim kollektiv yaddaşımızda hələ də ağır olan zorakılıq və vəhşiliklər törədilib. Sonrakı müstəmləkəçilik dövrü də iztirab və rüsvayçılığa səbəb oldu. Keçmişin yaralarına və cəmiyyətimizdə geniş yayılmış ayrı-seçkiliyin yenidən alovlandığı bu günün iztirablarına görə dərin təəssüf hissi keçirdiyimi bildirmək istərdim”.
