Köhnə Yeni il: Bu ənənə necə yarandı? – ARAŞDIRMA
Bəzi ölkələrdə 13–14 yanvar tarixləri Köhnə Yeni il kimi qeyd edilir. Köhnə Yeni il həmin ölkələrdə uzun illərdir mədəni yaddaşda qorunub saxlanılan bir ənənəyə çevrilib.
Sfera.az xəbər verir ki, bu günün yaranma səbəbi təqvimlər arasındakı fərqlə bağlıdır.
Yuli təqvimi ilə Qriqorian təqvimi arasındakı fərq Yeni il bayramlarının keçirilmə tarixlərində fərqlər yaradıb.
Yuli təqvimi eramızdan əvvəl 46-cı ildə Roma imperatoru Yuli Sezar tərəfindən tətbiq edilib. Lakin bu təqvim Günəş ilini dəqiq hesablaya bilmədiyi üçün əsrlər keçdikcə tarixlər real astronomik vaxtdan geri qalmağa başlayıb.
1582-ci ildə Papa XIII Qriqori bu problemi aradan qaldırmaq üçün Qriqorian təqvimini tətbiq edib. Yeni təqvim daha dəqiq idi və Avropanın əksər ölkələri tədricən ona keçdi. Lakin bəzi ölkələr, xüsusilə də Şərqi Avropa və pravoslav dünyası uzun müddət Yuli təqvimindən istifadə etməyə davam etdi.
Nəticədə iki təqvim arasında 13 günlük fərq yarandı. Məhz bu səbəbdən Yuli təqviminə görə 1 yanvar Qriqorian təqvimində 14 yanvara təsadüf edir. Bu tarix sonradan “Köhnə Yeni il” kimi tanınmağa başladı.
Köhnə Yeni il daha çox Rusiya, Ukrayna, Belarus, Gürcüstan və digər postsovet ölkələrində qeyri-rəsmi şəkildə qeyd olunur. Sovet İttifaqı dövründə rəsmi təqvim Qriqorian olsa da, xalq arasında Köhnə Yeni il bir növ “ikinci şans bayramı” kimi yaşadılıb. Bu gün bəzi ailələr həmin axşam süfrə açır, yaxın çevrədə toplaşır və simvolik olaraq Yeni ili yenidən qarşılayırlar.
Azərbaycanda Köhnə Yeni il geniş yayılmış rəsmi və ya milli bayram hesab olunmur. Daha çox rusdilli icmalar və ya sovet dövrünü yaşamış nəsil arasında tanınır. Gənclər arasında isə bu anlayış əsasən mediadan və sosial şəbəkələrdən öyrənilir. Köhnə Yeni il Azərbaycanda dini yox, daha çox tarixi və mədəni təsir nəticəsində formalaşmış bir anlayışdır.
Araşdırma göstərir ki, Köhnə Yeni il nə dini bayramdır, nə də rəsmi təqvim günü. O, tarixdə baş verən təqvim dəyişikliklərinin cəmiyyət yaddaşında buraxdığı izdir. Müasir dövrdə bu gün daha çox nostalji və simvolik məna daşıyır. Köhnə Yeni il gələcəkdə də rəsmi status qazanmayacaq, lakin mədəni fenomen kimi müəyyən çevrələrdə yaşamağa davam edəcək. Nəticə olaraq, Köhnə Yeni il sadəcə bir tarix deyil, keçmişlə bu gün arasında qalan maraqlı bir zaman fərqidir.
Niyaz Hacıyev
Sfera.az
