“İran tanklarının üzərinə Xamneyinin bu fikirlərini yazmaqla…” - MÜSAHİBƏ
![“İran tanklarının üzərinə Xamneyinin bu fikirlərini yazmaqla…” - MÜSAHİBƏ](https://sfera.az/photo/orginal/2021/09/21/138726.jpg)
11:15 / 21.09.2021
4230
Siyasi şərhçi Asif
Nərimanlının Sfera.az-a müsahibəsi.
- Asif bəy, İran Azərbaycanla
sərhəddə, Culfa-Aslandüz-Muğan istiqamətində hərbi təlimlərə start verib. Sizcə,
rəsmi Tehranın indi hərəkətə keçməsi nəylə bağlı ola bilər?
![](/file/articles/2021/09/21/138726.jpg)
- 30 illik işğal
dövründə sərhədin nəzarətsiz hissəsindən istədiyi şəkildə istifadə edən Tehran
Arazboyu (Culfa-Aslandüz-Muğan) istiqamətdə ilk dəfə açıq mesaj xarakteri
daşıyan hərbi təlimlərə başlayıb. Azərbaycanın Gorus-Qafan yolunda İranın Xankəndiyə
yük daşımasının qarşısını kəsməsi fonunda təlimlər də Bakıya qarşı təzyiq
xarakterlidir.
- İranın İkinci
Qarabağ müharibəsindən sonra narahatlığı bəlli idi, lakin bunu niyə Gorus-Qafan
yolunda baş verənlərdən dərhal sonra göstərməyə başladı?
- Gorus-Qafan yolu
pazlın bir hissəsidir. İşğal başa çatdıqdan sonra İranın Cənubi Qafqaza girişi
böyük ölçüdə Azərbaycandan asılı vəziyyətə düşüb. Onu da deyim ki, Zəngəzur dəhlizinin
açılmasından sonra bu asılılıq ikiqat artacaq. Bunu anlayan Tehran dəhlizə
alternativ marşrut üzərində fəaliyyətini aktivləşdirdi. Hərçənd Gorus-Qafan
yolunun Azərbaycanın suveren ərazisinə düşən hissəsində üzləşdiyi maneə Bakının
Zəngəzur dəhlizi açılmadan da Tehranın bölgədəki maraqlarını çəmbərə ala biləcəyini
təsdiqlədi. Yol məsələsində istədiyinə nail olmayan İranın bu qədər aqressivləşməsi
Bakıdan asılılığı həzm edə bilməməkdən qaynaqlanır. Görünür, diplomatik
kanallarla Bakıdan istədiyini ala bilmədiyi üçün təlimlərlə hərbi müstəvidə təsir
etməyə çalışır.
- Asif bəy, qeyd
etdiniz ki, Gorus-Qafan yolu pazlın bir hissəsidir, lakin İranı qorxuya salan
Türkiyə və İsrail faktoru da var...
İkinici Qarabağ
müharibəsinin nəticəsindən bölgədə ən çox itkiyə məruz qalan ölkə İran oldu.
Türkiyənin bölgəyə gəlişi ilə İran faktiki olaraq Cənubi Qafqazdan sıxışdırılıb
çıxarılır. Tehran Türkiyə və Azərbaycanın son təlimlərini - həm işğaldan azad
edilmiş ərazilərdə, həm də Xəzərdə - özünə qarşı təhlükə olaraq görür. O ki
qaldı İsrailə, bu dövlət İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın yanında
olub. Odur ki, İsrail şirkətləri bu gün işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası
prosesində iştirak edirlər. İran bunu "İsrailin öz sərhədlərinə gəlişi” kimi qəbul
edir və davranışları ciddi narahatlığından xəbər verir. Təlimlərdə iştirak edən
hərbi texnikanın üzərində Xamneinin "İsrail önümüzdəki 25 ili görməyəcək” sözlərinin
əks olunması da iransayağı mesaj hesab oluna bilər.
- Necə düşünürsüz, hazırkı İran-Azərbaycan gərginliyi fonunda rəsmi Bakı Tehranın işğaldan azad
edilən ərazilərin bərpa prosesində iştirakına razı olacaq?
- Baş verənlər
İranın işğaldan azad olunmuş ərazilərinin bərpası prosesində iştirak istəyinin
Bakı tərəfindən geri çevrildiyini deməyə əsas verir. Tehran bərpa prosesi
başlayanda Bakıya "İran şirkətlərinin iştirakı” təklifini gətirmişdi və hər fürsətdə
bunu irəli sürürdü də. Rəsmi Bakı haqlı olaraq, bu təklifə isti baxmır, çünki
işğal dövründə Qarabağın talanmasından tutmuş, oradakı maddi-mədəni irsimizin
saxtalaşdırılmasına qədər bütün prosesin müəlliflərindən biri də elə İran idi.
İran ərazilərin bərpası
prosesində iştirak haqqını qazanmaqla bölgədə Türkiyə qarşısında, eləcə də
prosesdə iştirak edən İsrail şirkətlərinə qarşı balansı müəyyən qədər də olsa təmin
etmək istəyir. Əslində sərhəd boyu təlimlərin hədəflərindən biri də Bakıya
"İran şirkətlərinin bərpa prosesində iştirakı” təklifini qəbul etdirməkdir.
Lakin işğal dövründə bütün "körpüləri yandıran” və bu gün də Xankəndidəki
separatçılara dəstək verən İranın bu istəyinə nail olması çətin görünür.
- Türkiyə Naxçıvanda bu təlimlərə başlamaqla əvvəllər olduğu kimi, indi də Tehrana, Azərbaycana qarşı təhdidin ona qarşı təhdid olduğunun mesajını verir. Dünən gecə saatlarında Türkiyə PUA-larının İranla sərhəddə kəşfiyyat uçuşları həyata keçirdiyinə dair məlumatlar da yayılmışdı.
İranın Arazboyu təlimlərinə
mesaj elə Araz çayının üzərindən verilir. "Sarsılmaz qardaşlıq-2021” təlimi çərçivəsində
bayraqdəyişmə mərasimi Araz çayı üzərindəki "Ümid” körpüsündə keçirilib. Mənə
elə gəlir ki, "Sarsılmaz qardaşlıq-2021” təlimi Türkiyədən İrana Araz çayı üzərində
verilən yerində bir cavabdır.